The Asopos tragedy

2010-02-11

Friday 12.2.2010

Athens News

—————————————————————————-

The Asopos tragedy

At last, the current administration has accepted there is a problem and is putting forward a plan to manage this water-and-food crisis

By Yannis Zabetakis
izabet@chem.uoa.gr
———————-

A HISTORIC press conference took place in Oinofyta, northern Attica, on February 8, when Environment Minister Tina Birbili sat shoulder-to-shoulder with Margarita Karavasili and Andreas Andreadakis [photo], her special secretaries for environmental audits and water, to address the tragedy that is the Asopos River.
In 1969 the junta designated the Asopos an industrial zone and, 10 years later, municipalities took the decision to allow treated waste to be dumped into its waters. The inherent flaws in these two laws, coupled with the low level of compliance by industry, have made the Asopos one of the most polluted rivers in Greece today.
If we are to believe the ministry, the insufficient legal safeguards are due to change within two months. Consequently the environmental impact of every industrial operator in the region is to be re-evaluated.
Unaudited
Karavasili said all environmental audits, between 2007 and 2009, focused only on paperwork, things like operating permits. Critically, though, actual industrial production procedures, volume of waste produced, waste management and where industries obtained their water were all left unaudited.
As a consequence, boreholes have been used for both pumping water and dumping industrial waste, contaminating the water table as far as northern Thiva.
“From now on,” Karavasili promised, “the audits will focus on the real production flow diagrams and not only on the paperwork.”
Andreadakis added that “a new legal limit for chromium VI – the carcinogenic compound found in Hinkley, California [and made famous by Erin Brockovich] will soon be established, surpassing the current EU legislation”.
Contaminated food
In our lab, high levels of heavy metals have been detected in food tubers (carrots, onions and potatoes) from the area. Since this food is distributed across the country, the Asopos problem is, by definition, a national one.
The February 8 press conference showed that the current administration has accepted that there is a problem and is putting forward a plan to manage this water-and-food crisis.
The timetable, budget and clearly defined objectives still have not been made clear. However, after so many years of inaction, Birbili’s pledges and those of her colleagues are to be welcomed – and may yet turn out to be the deus ex machina of the Asopos tragedy.

=========================================================

Yannis Zabetakis is an assistant professor of food chemistry and lead auditor in the chemistry department at the University of Athens.

probably the best article on Cr(VI) !

2009-11-07

just published in Agrenda, here it is

distance learning

2009-11-06

η ενασχόλησή μου με τα τρόφιμα (τις επιθεωρήσεις, την αρθρογραφία κλπ) και η παράλληλη διδασκαλία τους στο Πανεπιστήμιο, μου έχει δείξει ότι η ματιά μας για τα τρόφιμα πρέπει να γίνει λίγο πιο ολιστική!
Διότι το τρόφιμο είναι ίσως το πιο πολύπλοκο και γι’αυτό επιστημονικά προκλητικό βιοχημικό συστημα.
Αυτό το κενό προσπαθεί να καλύψει το καινούργιο διαδικτυακό πρόγραμμα με τον παραπάνω τίτλο.
Τα σχόλιά σας όπως πάντα καλοδεχούμενα και πολύτιμα!

———–

μπορείτε να δείτε πληροφορίες και για τα 2 προγράμματα εδώ


Asopos – Messapia – EFET

2009-11-02

real planet

1.11.2009

o συναγωνιστής Θανάσης Παντελόγλου έγραψε ένα καταπληκτικό κείμενο που ταιριάζει γάντι με αυτό το δημοσίευμα και με τα όσα ζήσαμε το Σάββατο 31.10.09 στα Ψαχνά.

fires and dioxins

2009-08-31

How many Hinkleys are there in Greece?

2009-05-27

Athens News,

Friday 29.5.09

page 18

By Yannis Zabetakis

izabet@chem.uoa.gr

Scene 1: In Maliakos Gulf, since February, many thousands of fish have died. Experts talk of a total ecological disaster, on par with the Amvrakikos Gulf in February 2008. The fish farms in Maliakos have lost stock worth millions of euros. Who is going to reimburse the companies and local fishermen?

Scene 2: A newly built hotel with an exotic name in Nea Philadelphia is not connected to the main sewage pipeline and so, using the rainwater drains, its waste ends up in the Kifisos River. The odour is typically compelling, especially in the heat. Who respects the neighbourhood? How did this hotel get planning permission with no provision for its waste?

Scene 3: For how long will the people of Thiva, Oinofita, Avlida and Oropos be drinking contaminated water? On April 15, in the EU parliament, the Asopos River became a pan-European case. A representative of Stavros Dimas, the EU’s environment commissioner, publicly acknowledged for the first time that the Asopos case was closed in 2006 but that protests by local people did indeed force the EU Commission to reopen its file in 2007. Furthermore, the commission will soon establish a maximum limit for the chromium VI currently contaminating water in the region.

Two words underlie these three scenes: waste management, two words which mean nothing in Greece today.

Greece still has about 400 illegal landfills, and according to a Greek daily, if nothing is done the EC will soon start fining Greece 10 million euros a day. Despite this the construction of an effective management system for domestic and industrial waste remains far off.

It is thus obvious that in Greece we have more than one potential Hinkley, Calif., where carcinogenic chromium VI killed people and made Erin Brockovich famous for her battle against the energy giant Pacific Gas and Electric Co.

Greek poet Yiorgos Seferis, a Nobel laureate, once wrote that, “Wherever I travel Greece wounds me”. In the case of waste management, his line could perhaps be transformed to read: “Whichever river flows, Hinkley comes to mind”.

Apart from chromium VI, rivers in Greece are contaminated by the illegal dumping of domestic and industrial waste, cocktails of heavy metals, fertilisers and pesticides while the local authorities and prefects remain blind to what is happening.

The non-existence of waste management in Greece has paramount consequences for the environment and the safety of the food that is produced in contaminated areas.

The latest example of the contamination of food is the Maliakos Gulf. The fishing season is over for hundreds of fishermen. Fish farms are already seeking compensation, as the Athens News reported in April.

In parallel, when New Democracy MP Michalis Yannakis asked Antonis Zampelas, chairman of EFET, the Greek food safety authority, to vouch for the safety of the food produced in Thiva and Oinofita, such as potatoes, carrots and onions, Zampelas replied no conclusions may be drawn until further data become available.

In order to assess the food-safety problem that arises from the lack of waste management, there are no magical solutions but certain methodological steps. We need to consult the company registries in each industrial area and conduct immediate onsite audits. Within a few days we can identify the polluters.

Companies that fail to conform to existing laws would need to stop operating immediately, until they apply all relevant environmental and food legislation. These steps are basic, but in Greece we do not want to perform proper audits.

In any organised state, the organisation that performs these audits is not manned by elected officials such as prefects or mayors. Sadly, politicians prefer the solution with the least political cost and not the strict application of the law. This is the reason behind the really low fines, in the past, for the polluters in Asopos, Amvrakikos and Maliakos.

The country’s agricultural production and environment are becoming even more contaminated. How long will it be before tourists notice the polluted beaches, rivers and food? Environmental damage will have a direct detrimental impact on this key economic sector.

There are two fundamental steps that need to be taken. First, a complete retooling of safety audits so they all fall under one ministerial roof. Today water in rivers and lakes is controlled by the environmental auditors of EYEP, under the ministry of environment and public works (YPEXODE) and the Institute of Geological Studies (IGME), under the ministry of development.

When the same water enters a food industry, it is controlled by EFET, under the ministry of agriculture and food. And when the same water is bottled, it is checked by the ministry of health. There are, therefore, four different ministries involved in the safety audits of the most valuable of foods: the water we drink daily.

The result of this is simple and tragic: audits are overly fragmented and ineffective.

Secondly, the judges of this country need to start applying the EU principle of polluter pays. In Italy, Felice Casson, now a member of the Italian senate, became famous because of the high fines that were levied when he was the top prosecutor in the trial of directors from Enichem and Montedison. The case was centred on an environmental disaster and the death of 157 workers due to PVC production in an industrial district of Venice, in 2005. The fines, following the polluter-pays principle, totalled 500 million euros.

In the Asopos region, cancer now kills 38 percent of the people in the town of Oinofita. In Maliakos, all the fish are dead for this year.

And yet with fines of a few thousands euros, polluters will never pay the real cost of their damage. They will just pay the fine and continue to pollute the environment and food chain.

Greece needs its own Felice Casson.

The author is an assistant professor of food chemistry and lead auditor in the chemistry department at the University of Athens. www.zabetakis.net

ASOPOS SOS …στο Κανάλι ένα

2009-05-25

Σάββατο 23.5.09,

συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου,

στο κανάλι 1 του Πειραιά

για τον Ασωπό, τα τρόφιμα,

τον ΕΦΕΤ και τους ελέγχους

Μήπως δεν είναι πλέον υπερβολή να μιλάμε για… επινικελιωμένα καρότα;

2009-05-18

Καρότα με νικέλιο και χρώμιο

Αγροτικά προϊόντα «δηλητηριασμένα» από βαρέα μέταλλα πωλούνται στις λαϊκές αγορές και στα σουπερμάρκετ της χώρας.

Καρότα και πατάτες της ευρύτερης περιοχής Οινοφύτων θεωρούνται από τους ειδικούς επισφαλή για την υγεία, αφού περιέχουν συγκεντρώσεις νικελίου ακόμη και… 1.000% πάνω από τα μέγιστα επίπεδα.

Μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ιδιωτικό εργαστήριο (Agrolab), που είναι ωστόσο εγκεκριμένο από κρατικό φορέα (Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης) έφεραν στο φως συγκλονιστικά στοιχεία.

Πάνω από τα όρια

Τον Φεβρουάριο δέκα αγρότες της περιοχής έδωσαν καρότα και πατάτες στο εργαστήριο για έλεγχο. Το δείγμα, βέβαια, ήταν πολύ μικρό για να ενοχοποιηθεί μια ολόκληρη έκταση 150.000 στρεμμάτων καλλιεργήσιμης γης. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, είναι ανησυχητικά:

*Στα καρότα ανιχνεύθηκε νικέλιο σε τιμές που κυμαίνονταν από 0,08 mg/kg έως 1,6 mg/kg, όταν η ανώτατη αναφερόμενη τιμή στη διεθνή βιβλιογραφία είναι 0,16 mg/kg (δηλαδή το καρότο περιέχει νικέλιο μέχρι και 10 φορές πάνω απ’ όσο έχει ποτέ καταγραφεί και δημοσιευθεί σε μελέτες).

*Η ποσότητα χρωμίου στο ίδιο προϊόν είναι από 0,03 mg/kg έως 0,21 mg/kg. Την ίδια στιγμή η ανώτατη τιμή στη σχετική βιβλιογραφία είναι 0,08 (δηλαδή περιέχει χρώμιο έως και 2,5 φορές πάνω).

*Στις πατάτες το νικέλιο εντοπίστηκε σε ποσότητα 0,79-1 mg/kg με ανώτατη τιμή τα 0,44 mg/kg. Και το χρώμιο σε 0,13 με ανώτατο όριο τα 0,27 mg/kg.

Ολοι γνωρίζουν ότι οι βιομηχανίες μολύνουν τον Ασωπό και τον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής με βαρέα μέταλλα.

«Εξασθενές χρώμιο, κοβάλτιο, νικέλιο, βάριο και μαγγάνιο ανιχνεύονται στο νερό σε επίπεδα πάνω από κάθε όριο. Αυτά μπορούν να επιμολύνουν τα τρόφιμα-βολβούς, δηλαδή καρότα, πατάτες, κρεμμύδια. Οι μέχρι σήμερα μετρήσεις το επιβεβαιώνουν δραματικά: Τα βαρέα μέταλλα περνούν από το νερό στα τρόφιμα. Μήπως δεν είναι πλέον υπερβολή να μιλάμε για… επινικελιωμένα καρότα;» αναρωτιέται ο Γ. Ζαμπετάκης, επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Απειλή για τα παιδιά

Αν και μέχρι σήμερα δεν έχουν οριστεί ανώτατες τιμές για το νικέλιο και το χρώμιο στα τρόφιμα, τίθεται το ερώτημα πόσο ασφαλή είναι τα προϊόντα μιας περιοχής τόσο επιβαρημένης και με αυξημένα επίπεδα βαρέων μετάλλων.

Την απάντηση δίνει η Πολυξένη Νικολοπούλου-Σταμάτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Παθολογικής Ανατομίας και μέλος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Γιατρών για την πρόληψη του πυρηνικού πολέμου (IPPNW), που πήρε Νόμπελ Ειρήνης το 1985:

«Η θέση μου ως γιατρού είναι ότι δεν μπορούμε να δεχτούμε ουσίες χαρακτηρισμένες ως καρκινογόνες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας μέσα σε πόσιμο νερό και σε τρόφιμα που καταναλώνονται από εγκύους και παιδιά. Ακόμη και μικρές τιμές νικελίου και χρωμίου σε ένα καρότο δεν εξασφαλίζουν, τις ευαίσθητες ομάδες, διότι δεν ξέρουμε ποια ποσότητα από τα προϊόντα θα καταναλώσουν. Τα βαρέα μέταλλα δεν είναι στοιχεία που μεταβολίζονται και αποβάλλονται από τον οργανισμό. Αντιθέτως, αθροίζονται. Οποιαδήποτε βιοάθροιση επιφέρει τοξικότητα στον οργανισμό. Εκτός των άλλων η περιοχή πρέπει να μελετηθεί επιδημιολογικά».

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το χρώμιο όταν εισέρχεται στο φυτό ή στο βολβό μετατρέπεται από εξασθενές σε τρισθενές, που σε μικρές συγκεντρώσεις θεωρείται σχετικά αβλαβές για την υγεία. Ομως, μέσα στον οργανισμό είναι δυνατό να επαναμετατραπεί σε καρκινογόνο εξασθενές.

«Αυτό μπορεί να συμβεί στην περίπτωση κατά την οποία έχουμε καταναλώσει αγαθά που περιέχουν οξειδωτικές ενώσεις, π.χ. αλκοόλ. Ή όταν το περιβάλλον του στομάχου ευνοεί οξειδωτικές αντιδράσεις, δηλαδή όταν έχουμε καταναλώσει τρόφιμα φτωχά σε αντιοξειδωτικά», διευκρινίζει ο Γ. Ζαμπετάκης.

Την πληρώνουν οι αγρότες

Μετρήσεις στα προϊόντα της περιοχής δεν έχουν πραγματοποιηθεί από κανέναν επίσημο φορέα παρά το γεγονός ότι η ύπαρξη βαρέων μετάλλων στο πόσιμο νερό είναι γνωστή από το 2006. Ο ΕΦΕΤ δεν διενεργεί δικούς του ελέγχους και δεν μπορεί να απαντήσει στο εάν τα προϊόντα είναι κατάλληλα ή όχι.

Πρόσφατα, ύστερα από σχετική ερώτηση του βουλευτή Βοιωτίας της Ν.Δ., Μιχάλη Γιαννάκη, ο ΕΦΕΤ περιορίστηκε να αναφέρει ότι «έχει έρθει σε επαφή με πανεπιστημιακούς και άλλους ερευνητικούς φορείς για το ζήτημα και συγκεντρώνει όλα τα διαθέσιμα δεδομένα από ερευνητικές μελέτες που έχουν γίνει».

Στο μεταξύ οι αγρότες βρίσκονται πλέον σε δεινή θέση, αφού με δυσκολία πουλούν τα προϊόντα τους. Οι ίδιοι απαιτούν από το κράτος λύση στα πολλαπλά προβλήματά τους.

«Η πολιτεία επιτρέπει στις βιομηχανίες να ρυπαίνουν τον υδροφόρο ορίζοντα που χρησιμοποιούν οι αγρότες για να ποτίζουν. Οι παραγωγοί που έχουν κάνει τεράστιες επενδύσεις με δάνεια πρέπει να διεκδικήσουν αποζημιώσεις, που, άλλωστε, δικαιούνται. Η Ενωση Ελλήνων Χημικών έχει προειδοποιήσει ότι όσοι ποτίζουν με υδρονέφωση πρέπει να λαμβάνουν προστατευτικά μέτρα, όμως κανένας κρατικός φορέας δεν τους έχει ενημερώσει πώς θα προστατευθούν», τονίζει ο παπα-Γιάννης Οικονομίδης, μέλος του Ινστιτούτου Τοπικής Αειφόρου Ανάπτυξης και Πολιτισμού (ΙΤΑΠ) που έφερε στο φως το πρόβλημα της μόλυνσης των Οινοφύτων.

Γέμισε η Ελλάδα «Ηinkley»

2009-05-12

μια φωτογραφία από το …original Hinkley

ΤΑ ΝΕΑ, 12.5.2009, Τρίτη Άποψη

[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Γέμισε η Ελλάδα «Ηinkley»

Καμία διαχείριση αποβλήτων – κανένας έλεγχος στους ρυπαντές

Του Γιάννη Ζαμπετάκη

izabet@chem. uoa.gr

www. zabetakis. net

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 12 Μαΐου 2009

Σκηνή πρώτη: στη Νέα Φιλαδέλφεια, νεόδμητο ξενοδοχείο με εξωτικό όνομα δεν είναι συνδεδεμένο με την κεντρική αποχέτευση, μιας και ο κεντρικός αγωγός σταματά 100 μέτρα μακριά, κι έτσι το ξενοδοχείο χρησιμοποιεί τον αγωγό ομβρίων για τα απόβλητά του που καταλήγουν στον Κηφισό. Η οσμή είναι χαρακτηριστικά αποκρουστική ειδικά τις ζεστές μέρες. Τους κατοίκους ποιος μας σέβεται;
Σκηνή δεύτερη: στον Μαλιακό, από τις 11.3.2009, η θάλασσα ξεβράζει νεκρά ψάρια, μικρά και μεγάλα, βυθόψαρα και αφρόψαρα, ολική οικολογική καταστροφή. Οι εκεί εταιρείες ιχθυοκαλλιέργειας μετράνε εκατομμύρια νεκρά ψάρια. Αυτές τις εταιρείες αλλά και τους αλιείς της περιοχής ποιος θα τους αποζημιώσει;

Σκηνή τρίτη: Μεγάλη Τετάρτη του 2009 στο Ευρωκοινοβούλιο, ο Ασωπός γίνεται ευρωπαϊκό θέμα! Ο εκπρόσωπος του κ. Δήμα, ο κ. Δ. Γιοτάκος, παραδέχεται δημόσια ότι ο φάκελος Ασωπός είχε κλείσει το 2006, αλλά οι διαμαρτυρίες των πολιτών (με άλλα λόγια οι κινήσεις των ρομαντικών ενεργών πολιτών;) ανάγκασαν την Κομισιόν να ανοίξει πάλι τον φάκελο το 2007. Οι κάτοικοι της Θήβας, των Οινοφύτων, της Αυλίδας, του Ωρωπού και των γύρω χωριών ώς πότε όμως θα πίνουν τοξικό νερό;

Κοινός παρονομαστής στις τρεις παραπάνω σκηνές: «διαχείριση αποβλήτων». Δύο λέξεις με μηδενικό νόημα στην Ελλάδα του 2009. Διότι στην Ελλάδα δεν έχουμε μόνο ένα Ηinkley, όπου η Έριν Μπρόκοβιτς έγινε διάσημη για τον αγώνα της κατά των εταιρειών που σκότωναν το περιβάλλον και τους ανθρώπους με εξασθενές χρώμιο [Cr(VΙ)]. «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει», λέει ο ποιητής και πόσο δίκιο έχει… Όποιο ποτάμι κι αν σκεφτώ, ένα Ηinkley μου έρχεται στο μυαλό, όπου αντί για Cr(VΙ), οι ρυπαντές πετάνε ανεξέλεγκτα βιομηχανικά ή αστικά λύματα, τοξικά απόβλητα, κοκτέιλ βαρέων μετάλλων, μπάζα, λιπάσματα, εντομοκτόνα. Όλα αυτά υπό την ανοχή της επίσημης Πολιτείας και των τοπικών αρχόντων (δημάρχων, νομαρχών, περιφερειαρχών).

Στην Ελλάδα μπορούμε να λέμε πλέον «τι Σπερχειός, τι Ασωπός». Όπως λέγαμε πέρσι τον Φεβρουάριο «τι Ασωπός, τι Αμβρακικός» όταν πέθαναν 1.000.000 κιλά ψάρια στον Αμβρακικό Κόλπο! Η κοντόφθαλμη διαχείριση των υδάτινων πόρων και η ανύπαρκτη διαχείριση των αστικών και βιομηχανικών λυμάτων και απορριμμάτων καταστρέφουν κάθε μέρα την πατρίδα μας. Και στον Μαλιακό υπάρχει ανέλεγκτη ρύπανση! Είναι μαθηματικά και χημικά βέβαιο! Οι Αρχές έκρυβαν (;) επιμελώς το πρόβλημα για έναν μήνα, μέχρι τις 13.4.09 οπότε μάθαμε ότι έχουμε ευτροφισμό φυκιών που παράγουν επικίνδυνες (και για τον άνθρωπο;) τοξίνες. Για να αναπτυχθούν αυτά τα φύκη όμως χρειάζονται τροφή πλούσια σε φωσφόρο και άζωτο, δηλαδή ανθρωπογενή ρύπανση: φωσφόρο από οργανοφωσφορικές ενώσεις προερχόμενες από φυτοφάρμακα και άζωτο από λύματα όχι πλήρως επεξεργασμένα, μιας και ο βιολογικός καθαρισμός της ΔΕΥΑΛ στη Λαμία είναι μόνο 2ου βαθμού και η δυναμικότητα για 60.000 και όχι 180.000 ανθρώπους!

Άρα, πρέπει να βρούμε άμεσα τους ρυπαντές: από το μητρώο επιχειρήσεων βρίσκουμε ποια είναι η δραστηριότητα κάθε εταιρείας και την αξιολογούμε περιβαλλοντικά. Ξεκινάμε από τις πιο «επικίνδυνες» για το περιβάλλον εταιρείες με άμεσους ελέγχους και έτσι σε λίγες μέρες βρίσκουμε τους ρυπαντές και αναστέλλουμε τη λειτουργία τους μέχρι να συμμορφωθούν πλήρως με την κείμενη νομοθεσία της Ε.Ε. Αυτά μας υπαγορεύει η ελεγκτική κουλτούρα, την οποία όμως δεν έχουμε (ή δεν θέλουμε να έχουμε) στην Ελλάδα. Ο οργανισμός που θα εφαρμόσει τον νόμο όμως δεν μπορεί να στελεχώνεται από αιρετούς (π.χ. νομάρχες). Διότι, οι αιρετοί θα προτάξουν το πολιτικό κόστος και όχι την εφαρμογή του νόμου! Κι έτσι τα ψάρια, αλλά και η αλιεία της χώρας θα συνεχίσουν να πεθαίνουν από τους ανέλεγκτους ρυπαντές και η χώρα θα πάψει να ελκύει τουρισμό, τη μόνη εξαγώγιμη υπηρεσία που μας έχει απομείνει.

Απαραίτητο βήμα για να επιτευχθεί κάποια στοιχειώδης πρόοδος είναι να εκπαιδευτούν άμεσα οι ελεγκτικές αρχές της χώρας στο να κάνουν αποτελεσματικούς ελέγχους. Διότι σε πρόσφατη κλίση μου σε δικαστήριο ως μάρτυρας, το κατηγορητήριο ανέφερε ίχνη μούχλας σε τηγανόψωμο όταν οι ελεγκτικές αρχές πήραν δείγμα του τροφίμου στις 28.3.06 και το έβαλαν στην κατάψυξη στις 3.4.06! Το κατηγορητήριο κατέπεσε πανηγυρικά στο δικαστήριο, αφού πώς να μην πιάσει μούχλα ένα ευπαθές τρόφιμο όταν το αφήσουμε για μία εβδομάδα εκτός ψυγείου; Με τέτοιους ελέγχους-παρωδία θα προστατεύσουμε τη δημόσια υγεία και θα σταματήσουμε τους ρυπαντές στον Σπερχειό, στον Ασωπό, στον Ευρώτα, στον Πηνειό, στον Λούρο ή στον Άραχθο;

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΒΗΜΑ

για να επιτευχθεί κάποια στοιχειώδης πρόοδος είναι να εκπαιδευτούν άμεσα οι ελεγκτικές αρχές της χώρας στο να κάνουν αποτελεσματικούς ελέγχους

Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Αuditor (ΗΑCCΡ, ΙSΟ), Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

maliakos update – τα τελευταία νέα από τον Μαλιακό

2009-04-28

φωτό από Γορανίτη Κωνσταντίνο― ξεκάθαρος ευτροφισμός!!!

——————————————————————————–

από την Κ σήμερα…

Διαρκές το πρόβλημα στον Μαλιακό

Ανθρωπογενής δραστηριότητα έχει συμβάλει στην εκτεταμένη οικολογική καταστροφή στον κόλποΤης Ιωαννας Φωτιαδη

Οι μαζικοί θάνατοι ψαριών από το τοξικό φύκι chattonella βρίσκονται σε ύφεση, ωστόσο αυτό δε συνεπάγεται ότι το πρόβλημα έχει εκλείψει. Καθώς φαίνεται, ο Μαλιακός έπασχε εδώ και χρόνια, αλλά χρειάστηκε μια εκτεταμένη οικολογική καταστροφή για να αναζητηθούν οι αιτίες. «Η μόλυνση συνδέεται άμεσα με την ανθρωπογενή δραστηριότητα», εξηγεί ο Ι. Ζαμπετάκης, επίκουρος καθηγητής Χημείας στο ΕΚΠΑ «οι περισσότερες βιομηχανικές μονάδες στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιούν το βιολογικό τους καθαρισμό παρά μόνο την ημέρα του ελέγχου. Ετσι, τα υπολείμματα από τα σφαγεία, τα τυροκομεία και τα ελαιοτριβεία της περιοχής καταλήγουν χωρίς καμία επεξεργασία στον κλειστό κόλπο του Μαλιακού».

Υπολειτουργούν

Παράλληλα, φημολογείται ότι οι βιολογικοί καθαρισμοί των παράκτιων πόλεων υπολειτουργούν. «Ο βιολογικός καθαρισμός της Λαμίας για παράδειγμα είναι δευτέρου βαθμού και όχι τρίτου, όπως θα έπρεπε, ενώ η δυναμικότητά του είναι για 60.000 άτομα και όχι για 180.000».

Τα υψηλά ποσοστά φωσφόρου και αζώτου ευνοούν την ανάπτυξη τοξικών φυκών. «Το άζωτο προέρχεται από τα ανεπεξέργαστα αστικά λύματα και το φωσφόρο εμπεριέχεται στα φυτοφάρμακα που αφειδώς χρησιμοποιούν οι αγρότες στις παρακείμενες του Μαλιακού καλλιέργειες και μέσω της βροχής φθάνουν στη θάλασσα», επισημαίνει ο κ. Ζαμπετάκης. «Κατά τη γνώμη μου, η αρχή ότι ο ρυπαίνων πληρώνει – πρόστιμα συνήθως ύψους 3.000 ευρώ (!)- δεν αποτελεί λύση. Το ζητούμενο είναι ο ρυπαίνων να πάψει να μολύνει».

Πολλοί επιστήμονες θεωρούν τον Σπερχειό ως έναν από τους βασικούς ρυπαντές του Μαλιακού, καθώς μεταφέρει στη θάλασσα μεγάλη ποσότητα φερτών υλικών, που ευνοεί τον ευτροφισμό. Ταυτόχρονα, η ανακατασκευή μέρους της Εθνικής Οδού υπήρξε πηγή πολλών κακών: κόπηκαν οι προστατευτικοί για τη θάλασσα καλαμιώνες, απορρίφθηκαν στη θάλασσα επιβλαβείς χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για τη στερεοποίηση του μπετόν, καθώς και μπάζα. Ωστόσο, «οι μετρήσεις στα νερά του κόλπου έδειξαν ότι είναι εν πολλοίς καθαρά», υπογραμμίζει η Καλλιόπη Πάγκου, βιολόγος – ωκεανογράφος στο ΕΛΚΕΘΕ. «Η ρύπανση συνδέεται μόνο έμμεσα με τον θάνατο των ψαριών, στον βαθμό που επιταχύνει το φαινόμενο του ευτροφισμού. Το φυτοπλαγκτόν αναπτύσσεται ραγδαία μόλις βρει τις κατάλληλες συνθήκες, δύο μέρες για παράδειγμα βροχής αρκούν. Στην εμφάνιση του φυκιού συνέβαλαν μεταξύ άλλων η υψηλή αλατότητα και η υψηλή θερμοκρασία του νερού». Οπως εξηγεί στην «Κ» η κ. Πάγκου, ο θάνατος των ψαριών από το τοξικό φύκος του γένους chattonella είναι ένα φυσικό φαινόμενο που σχετίζεται ενδεχομένως με την κλιματική αλλαγή.

Ο Κ. Κουκάρας, βιολόγος που έχει κάνει τη διδακτορική του διατριβή στα επιβλαβή μικροφύκη, γνωρίζει καλύτερα από όλους το «ποιόν» του φύκους chattonella που πρωτοεμφανίστηκε στην Ιαπωνία τη δεκαετία του ’50. «Η παρουσία ελάχιστων κυττάρων του φύκους στη θάλασσα είναι φυσιολογική, η απότομη αύξηση τους οφείλεται στον ευτροφισμό» λέει στην «Κ». «Το φύκος παράγει βλέννη που επικάθεται στα βράγχια των ψαριών με συνέπεια αυτά να πεθαίνουν από ασφυξία». Το καθησυχαστικό είναι ότι η τοξικότητα δεν περνάει στην τροφική αλυσίδα. Η βρώση όμως νεκρών ψαριών δεν είναι απολύτως ασφαλής, «όχι λόγω της τοξικότητας, αλλά λόγω των παθογενών βακτηρίων που αναπτύσσονται σε κάθε τρόφιμο που βρίσκεται σε αποσύνθεση». Οσον αφορά τους λουόμενος, ο κ. Κουκάρας διαβεβαιώνει ότι «όντως, κάποια τοξικά φύκη προκαλούν αναπνευστικά προβλήματα στους λουόμενους, η chattonella όμως όχι».

Οι πωλήσεις έπεσαν στο μηδέν

Οι ψαράδες του Μαλιακού, σε πείσμα των καιρών, έχουν ξαναβγεί για μεροκάματο, όμως τα δεδομένα έχουν αλλάξει δραματικά. «Αναγκαζόμαστε να διανύσουμε πολλά μίλια για να βρούμε ψάρια», εξηγεί ο κ. Μίχας. «Παλιά ψαρεύαμε σε μια απόσταση μισής ώρας, τώρα ταξιδεύουμε μια ολόκληρη ημέρα. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερο κόπο, περισσότερα έξοδα….», προσθέτει. Τα «λάφυρά» τους δεν είναι πια ευπώλητα. «Οι πωλήσεις μας έχουν πέσει κυριολεκτικά στο μηδέν», επισημαίνει ο κ. Μίχος.

Οι οικονομικές συνέπειες είναι ανυπολόγιστες. Ο πάλαι ποτέ εύρωστος αλιευτικός συνεταιρισμός Μαλιακού έχει πλέον χρεοκοπήσει. Τίθεται, επομένως, για πάνω από 500 οικογένειες θέμα επιβίωσης. Ανακούφιση για τους αλιείς θα ήταν κάποια οικονομική ενίσχυση, ωστόσο αυτό το ενδεχόμενο περιπλέκεται συνεχώς. «Μας λένε ότι για να μπορέσουμε να πάρουμε αποζημίωση σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία, θα πρέπει να σταματήσουμε το ψάρεμα για μεγάλο διάστημα», εξηγεί ο Νίκος Παπανικολάου, πρόεδρος των αλιέων Μαλιακού. «Ομως οι πληροφορίες που έχουμε είναι συγκεχυμένες», καταλήγει.

Η τοπική κοινωνία δεν είναι πρόθυμη να δεχθεί κάποιον χαρακτηρισμό ακαταλληλότητας για τη θάλασσά της· θεωρεί ότι έχει ήδη δυσφημιστεί πολύ. Εναγωνίως αναμένεται, επομένως, η συνάντηση των αλιέων με τον υπουργό Γεωργίας, ώστε να «ξεκαθαρίσει» το τοπίο. Ωστόσο, ο σκεπτικισμός των πολιτών είναι εύλογος, καθώς η αποζημίωση που αποτελεί το μήλον της έριδος κυμαίνεται στα 500 ευρώ τον μήνα!

izabet’s comment

λυπάμαι πραγματικά για τα επιστημονικά άθλια σχόλια της κ. Πάγκου! δεν θέλει το ΕΛΚΕΘΕ να παραδεχθεί την ρύπανση …και σφυρίζει αδιάφορα!

κλιματική αλλαγή και άρες μάρες κουκουνάρες…

σε λίγο θα μας πουν ότι και στον Ασωπό …από την κλιματική αλλαγή προέρχεται το Cr(VI)…

έλεος, κ. Πάγκου! αν δουλεύατε σε ένα πραγματικό ανεξάρτητο εργαστήριο, την κλιματική αλλαγή θα επικαλούσασταν;;;

κατά τα άλλα, οι αρχές της Φθιώτιδας μάς δουλεύουν κανονικά!

αναρωτιέμαι όμως γιατί οι αλιείς δεν θέλουν να χαρακτηριστεί ο Μαλιακός ακατάλληλος προς αλιεία ώστε να πάρουν το maximum της κοινοτικής βοήθειας;

με ημίμετρα δεν μπορεί να γίνει δουλειά…καλύτερα να “κλείσει” ο Μαλιακός για 1 χρόνο τώρα παρά να πεθάνει αργά και οριστικά…

θέλει αρετή και τόλμη η αντιμετώπιση της κατάστασης και πραγματική βοήθεια στους αλιείς! όχι άλλο παραμύθιασμα από βο(υ)λευτές και Νομάρχες…

δείτε επίσης

ποιος θα μας πει την Αλήθεια;

waste management in Greeece, what a joke!

πόσα Hinkley έχουμε στην Ελλάδα;

greece’s dead sea