Yannis Zabetakis

το επόμενο κεφάλαιο στην τραγωδία του Ασωπού στη μάχη μας ενεργοποίησης της Πολιτείας θα δοθεί στο τέλος του μήνα τούτου από την Λέσβο, την πόλη της Μυτιλήνης όπου θα παρουσιάσουμε την πλήρη έρευνά μας σχετικά με τα τρόφιμα-βολβοί με προέλευση Ασωπός-Οινόφυτα-Θήβα.

watch this space!

Ακολουθεί η περίληψη της παρουσίασής μας…

—————————————————————

Tracing the link between pollution and the food production in the Asopos area, GREECE

Chrysostomos G. Kirkillis^a, Ioannis N. Pasias^b, Sofia Miniadis-Meimaroglou^a,

Nikolaos S. Thomaidis^b and Ioannis Zabetakis^a*

^a University of Athens, Department of Chemistry, Food Chemistry Laboratory, Panepistimiopolis Zografou, 15771 Athens, Greece.

^b University of Athens, Department of Chemistry, Laboratory of Analytical Chemistry, Panepistimiopolis Zografou, 15771 Athens, Greece.

*E-mail: izabet@chem.uoa.gr

The purpose of this research was to investigate the correlation between the recognized environmental pollution of Asopos river area in Viotia, Central Greece [1,2] and the concentration of Ni, Cr, Cd, Pb, Cu and As in specific food tubers (carrots, onions and potatoes), produced in this region. To achieve this aim, samples of these three food tubers from Asopos and other Greek areas were collected. For method accuracy, the Certified Reference Material, CRM 281 (trace elements in rye grass) was measured. The technique of simultaneous multi-element graphite furnace atomic absorption spectrometry was used for trace element determination after a microwave acid digestion. It was proved that the levels of Ni in Asopos vegetables were 5 times higher than that of the other areas. Likewise, the levels of Cr were found to be 2-3 times higher than that of the alternatively sourced food tubers. The levels of Cd and Pb had a high variance, in the Asopos sourced food tubers, depending on the kind of the root vegetable, each time. Arsenic was not detected in any samples. Moreover, the results of the present study indicate that the mean intake of trace elements (Ni, Cr, Pb, Cd and Cu) by adults through consumption of root vegetables from Asopos region, for an average consumption pattern, generally is well below the Allowable Daily Intakes (ADIs). Comparison was also made, with data from literature, from Greece and other countries [3].

REFERENCES:

1. Passali, D. Industrial pollution and community-based mobilization in the Asopos river. MA thesis, Dept of Geography, King’s College London, 2009.

2. Zabetakis, I. The Asopos Tragedy, Athens News, 12.2.2010, http://www.athensnews.gr/articles/13377/15/02/2010/25526

3. Kirkillis, T., Pasias, I., Miniadou-Meimaroglou, S., Thomaidis, N.S. and Zabetakis, I. (manuscript in preparation)

Τοξικά βαρέα μέταλλα σε πόσιμο νερό, ποτάμια, λίμνες και υπόγεια ύδατα, σε συγκεντρώσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τα ανώτατα επιτρεπτά όρια που έχει θέσει η Ε.Ε. ή σε τιμές δυνητικά επικίνδυνες για την ανθρώπινη υγεία, ανιχνεύονται σε πολλές περιοχές της χώρας.

Επιστήμονες εκφράζουν φόβους ότι νερό «δηλητήριο» σε Αττική, Βοιωτία, Εύβοια, Πτολεμαΐδα, νησιά Β. Αιγαίου, Πηνειό και αλλού επηρεάζει την αγροτική παραγωγή και θεωρούν επιτακτική την ανάγκη δειγματοληψιών, κυρίως σε τρόφιμα-στόχους όπως οι βολβοί, προκειμένου να διερευνηθούν ενδεχόμενοι κίνδυνοι από την κατανάλωσή τους.

Ερευνα που διενήργησε διεπιστημονική επιτροπή από το Γεωπονικό και το Πανεπιστήμιο Αθηνών για λογαριασμό του ΕΦΕΤ και παραδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2009 στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φέρνει στο φως αποκαλυπτικά ευρήματα:

*Στο νερό ύδρευσης της Καλαμάτας ανιχνεύθηκε νικέλιο σε οριακές τιμές (20,00 μg/l). Στον δήμο Ασωπού Λακωνίας εντοπίζεται συγκέντρωση μολύβδου (30,00 μg/l) τριπλάσια της οριακής τιμής. Δηλητήριο και στο νερό της Χίου, όπου οι αναλύσεις ανίχνευσαν οριακές (1,00 μg/l) πλην όμως υψηλές τιμές συγκέντρωσης σε υδράργυρο.

Χαρακτηριστικό στοιχείο των νερών ύδρευσης δημοτικών διαμερισμάτων της Θήβας αποτελεί όχι μόνο η παρουσία εξασθενούς χρωμίου (από 3,00μg/l-12,80μg/l) αλλά και οι εξαιρετικά υψηλές τιμές υδραργύρου.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία προέκυψε ότι η παρουσία τοξικών βαρέων μετάλλων γίνεται αισθητή σε όλα σχεδόν τα εξεταζόμενα πόσιμα νερά. Αν και τα περισσότερα δείγματα παρουσιάζουν τιμές συγκέντρωσης που βρίσκονται χαμηλότερα από την παραμετρική τιμή η οποία ορίζεται μέσω της Οδηγίας 98/83 Ε.Ε., οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: «Μπορεί οι συγκεντρώσεις να είναι χαμηλές και να μην υπερβαίνουν τα όρια, όμως τα βαρέα μέταλλα όταν εισέλθουν στον οργανισμό δρουν σωρευτικά», τονίζουν.

*Στην Πάτρα ανιχνεύθηκαν νικέλιο, ολικό χρώμιο, μόλυβδος και αρσενικό (στο Ν. Σούλι) σε τιμές που κυμαίνονται εντός ορίων. Το ίδιο κοκτέιλ βαρέων μετάλλων, πάλι εντός ορίων, ανιχνεύθηκε στα πόσιμα ύδατα Ορεστιάδας, Ν. Βύσσας και Αρδα.

*Χαμηλές συγκεντρώσεις εντοπίζονται στις λίμνες Μαραθώνα, Υλίκης, Μόρνου. Τα νερά κρίνονται κατάλληλα για ύδρευση και άρδευση.

Σίδηρος και μαγγάνιο σε υψηλές συγκεντρώσεις -κατά περίπτωση πάνω από τα όρια- βρέθηκε στο νερό του νομού Εβρου.

Στην Ορεστιάδα το αρσενικό κυμαίνεται από 6,03 μg/l έως 9,69 μg/l. Αν και οι τιμές δεν ξεπερνούν τις παραμετρικές (10 μg/l) χαρακτηρίζονται υψηλές. Ιδιαίτερα στην κοινότητα Μπάκι παρατηρούνται τιμές ενίοτε διπλάσιες του επιτρεπτού, με αποτέλεσμα το νερό να κρίνεται ακατάλληλο.

*Τα υπόγεια νερά στο Λαύριο είναι έντονα επιβαρυμένα σε μόλυβδο (83,30 μg/l), νικέλιο (77μg/l), κάδμιο (28,30 μg/l) και διάφορα άλλα στοιχεία των οποίων οι συγκεντρώσεις υπερβαίνουν κατά πολύ τα ανώτατα επιτρεπτά όρια. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η χρήση των νερών αυτών είναι απαγορευτική τουλάχιστον για ανθρώπινη κατανάλωση.

*Ακατάλληλα για κατανάλωση είναι και τα υπόγεια ύδατα στα Μεσόγεια. Κατά τόπους η επιβάρυνση είναι τόσο έντονη που κρίνονται ακατάλληλα και για άρδευση. Στην περιοχή μεταξύ Κορωπίου-Μαρκοπούλου-Παιανίας εντοπίζεται ολικό χρώμιο που κατά τόπους ξεπερνά τα 100 μg/l (με όριο τα 50 μg/l). Οπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές «το μεγαλύτερο ποσοστό της συγκέντρωσης αυτής βρίσκεται προφανώς στην εξασθενή μορφή». Εκτός ορίων καταγράφεται ο μόλυβδος και το κάδμιο.

*Σε Ωρωπό και Οινόφυτα εκτός από το γνωστό πρόβλημα με το εξασθενές που εντοπίζεται σε τιμές μέχρι και 80 μg/l όλα τα τοξικά βαρέα μέταλλα υπερβαίνουν τα όρια.

*Προβληματικός και ο υδροφόρος ορίζοντας της Πτολεμαΐδας, κυρίως λόγω της έντονης εκμετάλλευσης λιγνιτών, της καύσης και της αιωρούμενης τέφρας. Παρατηρούνται υψηλές συγκεντρώσεις αρσενικού (20,00 μg/l), υδραργύρου (5,00 μg/l), μολύβδου (20,00 μg/l) και καδμίου (5,00 μg/l).

Εξίσου εκτεταμένη ρύπανση χαρακτηρίζει τους υδροφορείς στο Αλιβέρι και τη Μεγαλόπολη.

*Εντονη είναι η τοξικότητα σε υπόγεια ύδατα της Ορεστιάδας, της Κομοτηνής, της Ξάνθης και του Πύργου Ηλείας, όπου ανιχνεύεται κοκτέιλ μεταλλικών ιχνοστοιχείων.

Ειδικότερα στον Πύργο το νερό περιέχει μαγγάνιο 50 φορές πάνω από το όριο και σίδηρο σχεδόν τριπλάσιο του επιτρεπτού. Τα υπόγεια ύδατα είναι ακατάλληλα για ανθρώπινη χρήση και κατά περίπτωση ακατάλληλα για άρδευση.

*Οσον αφορά τους ποταμούς, τα αναμενόμενα «πρωτεία» στη ρύπανση κατέχει ο Ασωπός, καθώς όλα τα μεταλλικά ιχνοστοιχεία υπερβαίνουν τα όρια. Χρώμιο 65 μg/l (όριο 50), εξασθενές χρώμιο μέχρι και 148 μg/l, μόλυβδος 20 φορές πάνω, κάδμιο 12πλάσιο του επιτρεπτού.

Ο Πηνειός παρουσιάζει υψηλές συγκεντρώσεις σε νικέλιο και χρώμιο. Ο Εβρος εμφανίζει τη μεγαλύτερη τιμή όσον αφορά τον υδράργυρο. Λιγότερο επιβαρημένοι, Βοιωτικός Κηφισός και Αλφειός.

*Στο «κόκκινο» βρίσκεται ο υδράργυρος στη λίμνη Πετρών νομού Φλώρινας. Με όριο το 1 μg/l η μέση τιμή φτάνει τα …112 μg/l! Η λίμνη δέχεται τα απόβλητα των εργοστασίων της Πτολεμαΐδας. Δοϊράνη και Κορώνεια παρουσιάζουν υψηλές τιμές αρσενικού. Γενικότερα, όλα τα λιμναία συστήματα της Βόρειας Ελλάδας εμφανίζουν επιβαρύνσεις σε αρσενικό μόλυβδο και νικέλιο.

Οι επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι σε περιοχές με έντονη βιομηχανική ρύπανση, τα παραγόμενα τρόφιμα είναι σαφώς πιο επιβαρημένα σε βαρέα μέταλλα. Εστιάζουν την προσοχή τους σε βολβούς (καρότα, πατάτες, κρεμμύδια) αλλά και φυλλώδη λαχανικά (λάχανο, μαρούλι, σπανάκι).

Πάντως η έρευνα των δυο πανεπιστημίων ολοκληρώθηκε μετ’ εμποδίων. «Στείλαμε περισσότερα από τριάντα αιτήματα για αποστολή στοιχείων σε αρμόδιες υπηρεσίες, όμως καμία δεν ανταποκρίθηκε», καταγγέλει ο Γ. Ζαμπετάκης, επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων.

ακολουθεί το πλήρες άρθρο

Elevated antimony concentrations in commercial juices

Claus Hansen *^a, Alexandra Tsirigotaki ^b, Søren Alex Bak ^a, Spiros A. Pergantis ^b, Stefan Stürup ^a, Bente Gammelgaard ^a and Helle Rüsz Hansen ^a
aUniversity of Copenhagen, Department of Pharmaceutics and Analytical Chemistry, Universitetsparken 2, DK-2100, Copenhagen Ø, Denmark. E-mail: clha@farma.ku.dk; Fax: +45 3533 6010; Tel: +45 3533 6420
^bUniversity of Crete, Department of Chemistry, Environmental Chemical Process Laboratory, Voutes, 71003, Heraklion, Crete, Greece

Received 16th December 2009 , Accepted 27th January 2010 First published on the web 17th February 2010

Antimony concentrations up to a factor of 2.7 above the EU limit for drinking water were found in commercial juices and may either be leached from the packaging material or introduced during manufacturing, pointing out the need for further research on the area.

The human exposure to antimony is increasing, and since Sb has no known biological function there is concern about its long-term effects.¹ Antimony trioxide (Sb₂O₃) is a suspected human carcinogen² and is listed as a priority pollutant by the US EPA and EC. As Sb trioxide is extensively used as a polycondensation catalyst in the production of polyethylene terephthalate (PET), most commercial PET material contains Sb, typically at a concentration of 100–300 mg kg⁻¹.³ Due to the common use of PET as a packaging material in the food industry, Sb frequently comes into contact with food and drink. Consequently, increased Sb concentrations have been observed in products for human consumption. Recent studies have reported leaching of Sb from PET bottles into mineral water^4–7 and citrus fruit juices.⁸ The majority of the examined beverages contained less than 1 g L⁻¹ though concentrations up to 2.57 g L⁻¹ have been reported. Thus, the measured Sb levels were below the established safe limits for drinking water (5 g L⁻¹ (Commission of the European Communities),⁹ 6 g L⁻¹ (US EPA)¹⁰ or 20 g L⁻¹ (WHO)¹¹).

Due to the toxicological concern for Sb in drinking water, several studies have analysed the influence of changing physicochemical factors on the dissolution of Sb from PET bottles into water. Westerhoff et al.⁶ reported on the influence of storage temperature (22–85 °C), pH (6.3–8.3) and sunlight exposure (maximum of 7 d). Storage temperature was found to have the most influence, but also the bottle quality and contact area to liquid volume ratio were important factors. Keresztes et al.⁷ obtained similar results but also found that the Sb leaching rate was higher in the case of sparkling mineral waters compared to still waters and attributed this to pH difference (4.94–5.27 and 6.3–8.12 respectively). Shotyk and Krachler¹² studied in detail the rate of change of Sb concentrations in bottled waters kept at room temperature as a function of storage time. They re-analysed 132 waters contained in PET bottles after 6 months of storage. The increase of Sb observed was variable and the authors concluded that the tendencies of the individual bottles to leak varied. Takahashi et al.³ studied the Sb speciation in PET bottles in order to establish a correlation between the Sb speciation in the PET material and the rate of leaching. The results showed large differences between bottles; i.e. in some bottles Sb(III) was present solely whereas the Sb(V) fraction reached 50% in others. However, no correlation between the Sb speciation in the bottles and the rate of leaching could be established, and it was concluded that the degradation of PET itself is more important for the Sb leaching rather than Sb speciation in the PET material.

So far the majority of studies concerning Sb leaching from PET material have focused on leaching into waters under variable physical conditions (time, temperature and sunlight). The only chemical condition that has been thoroughly investigated is pH. However, some evidence exists that the influence of other chemical parameters may be influencing the release of Sb. Westerhoff et al.⁶ showed that higher salt content in waters tend to result in higher Sb concentrations in the bottled waters. Also, some of the highest Sb concentrations measured in commercially available drinks are in fruit juices.⁸ In the relevant study it was speculated that the observed differences in the extraction ability of the individual drinks was due to their different chemical composition and content of, for instance, efficient extractants such as citrate (extracting agents are commonly applied to obtain a quantitative extraction of Sb from solid material).

Stability studies of Sb species have shown that Sb(III) oxidation in natural or synthetic solutions can be prevented in the presence of organic acids,¹³ presumably due to a stabilization via complex formation with the relevant acids. In the study on leaching of Sb from PET bottles into juices of citrus fruit,⁸ it was shown by high performance liquid chromatography-inductively coupled plasma-mass spectrometry (HPLC)-ICP-MS that both a Sb(V)-citrate complex and inorganic Sb(III) occurred, the latter presumably due to stabilization of the trivalent oxidation state by complexation.

In this study, total Sb concentrations have been determined in a selection of different juices, mainly of red fruit juices, contained in either bottles of PET material, glass or in Tetra Pak® cartons. The juices that were analysed were either ready to drink or cordials (to be diluted with water prior to consumption). The study was motivated by (1) previous studies reporting the leaching of Sb from PET materials into the beverages stored in the bottles, and (2) the fact that fruit juices contain high amounts of several organic acids such as citric acid, malic acid and ascorbic acid known to be efficient extractants of Sb and stabilizers of Sb(III). Sb concentrations were determined in 42 beverages of 16 different brands. The beverages analysed included juices of blackcurrant, mixed fruit, strawberry, raspberry, sour cherry, mint and synthetic caramel, obtained from local grocers in Greece, Denmark or Scotland. In total 28 different products were analysed. Because one brand of blackcurrant juice showed particular high Sb concentrations in the initial screening, and the brand is widely available to consumers (marketed in several European countries as in Asia, USA, Australia and New Zealand), 16 beverages (9 different products) were obtained from this manufacturer (referred to here as brand A). One brand A sample had passed the expiry date; it was included in the study to gain better evidence for correlations between Sb content and expiry date of the samples.

Total Sb concentrations were measured by ICP-MS using In as an internal standard. Quantification (¹²¹Sb/¹¹⁵In) was by the method of standard addition in 2% HNO₃ (w/w). The limit of detection (LOD) was calculated from the linear regression from the value of blanks added 3 times the standard deviation. The LODs for ¹²¹Sb varied between 0.01–0.08 ng g⁻¹. The relative standard deviation (RSD) of the juices varied between 0.23 and 11.3% (except one sample with a concentration of 0.2 ng mL⁻¹ which has an RSD of 44.4%. For quality control, standards (0.2 ng g⁻¹ or 1.0 ng g⁻¹) and standard reference material (SRM 1643d, Trace Elements in Water, from National Institute of Standards & Technology, Gaithersburg, MD USA) were analysed regularly during each experiment and compared to the calculated value. The standards had an RSD < 3.35% (29 measurements in total during the experiments). The concentration of Sb in the SRM 1643d was quantified to 54.2 ± 0.9 ng g⁻¹ (12 measurements) (certified; 53.2 ± 1.1 ng g⁻¹).

Several juices contained in either glass, Tetra Pak® or PET bottles had elevated concentrations of Sb (Fig. 1) compared to background levels normally present in drinking water.⁵ The concentrations shown are those present in the juices when ready for drinking i.e. after cordials have been diluted as prescribed. Eight of the juices contained Sb concentrations above the legal maximum concentration for Sb in drinking water in EU (5 g L⁻¹). The highest Sb concentration in a ready to drink juice was in a juice of sour cherry (glass bottle) produced in Greece (13.6 g L⁻¹). It has been reported that glass containers can release Sb to their contents,¹⁴ thus Sb may originate from either the bottle or be due to local contamination. The issue deserves more attention and will not be dealt with in this communication.

	Fig. 1 Sb concentrations (g L−1 of sample) in juices ready for drinking (diluted after suggested dilution factor) contained in different bottles. Error bars represent standard deviations on the concentrations. * indicates beverages of same brand (brand A in the following—the remaining 26 beverages were of 15 different brands). The dotted line shows the maximum limit of Sb in drinking water in the EU (5 g L−1).

Blackcurrant juices of a specific brand (marked with * in Fig. 1) showed very high Sb concentrations. From this brand, both juices contained in PET bottles and in Tetra Pak® had elevated Sb concentrations. The highest Sb concentrations measured in non-diluted cordials were 12.3, 30.2 and 44.7 g L⁻¹ (samples 30, 35 and 41 in Fig. 1—all from brand A). The latter two samples thereby exceed the maximum limit for Sb in drinking water in EU when diluted as prescribed (i.e. six-fold); however, it should be noted that the cordial with the highest concentration was past its expiration date. This might indicate the importance of consumers not using cordials that have expired, as this could lead to an increased Sb intake. Likewise, will consumers diluting their cordial less than prescribed, liking it strong in taste, get an enlarged exposure to Sb?

It is worth noting that the guideline limits referred to earlier are defined for drinking water, in which Sb takes the form of the Sb(V) oxo-anion ([Sb(OH)₆]⁻), which is the less toxic form of Sb.^11,15 It is obvious that the form of Sb in the drink is a key determinant of its toxicity. In the study concerned with Sb in citrus juices,⁸ speciation analysis revealed that either the more toxic inorganic Sb(III) (44 ± 17%) or an Sb(V)-citrate complex of unknown toxicity (41 ± 20%) were the main species present in the juices. Sb speciation, using the conventional HPLC-ICP-MS technique as applied on juices,⁸ was attempted but failed, possibly due to the high sugar content in the relevant juices (57–66% w/v) interfering with the chromatography.

When analysing all the samples as one data set, no obvious correlations could be established between Sb concentration and expiration date or any chemical properties (% of juice, density, carbohydrate content or pH). This was not unexpected due to variable reactivities of different bottle types^3,12 and the significant differences in the types of juices analysed.

Next, the results for only the brand A samples (n = 16) were examined. All brand A samples were blackcurrant, and although they were obtained in Denmark, Greece or Scotland, all were produced in UK. Among them were PET bottles as well as Tetra Pak® cartons, cordials as well as ready to drink-juices, and light product as well as regular. Thus, the carbohydrate content varied between 5.2 and 660 g L⁻¹ (according to the nutritive information on the containers). The highest Sb concentrations were measured in the juices with the highest carbohydrate content, and especially for the juices with high carbohydrate content there was a trend towards increasing Sb concentration with decreasing days left until expiration (Fig. 2). The dependence of two factors blurs an obvious correlation, and although the influence of expiration date and carbohydrate content are both statistically significant (P = 0.047 and 0.001 respectively, Pearson product moment correlation analysis), poor correlation coefficients were observed (R² < 0.54). However, multiple linear regression, which takes into account both the time to expiration and carbohydrate concentration simultaneously, revealed a much better correlation (R² = 0.857) and as observed with individual correlation analysis, both factors were found to have statistically significant influence (P 0.0001). The regression (y = 11.78 − (0.0737 × days to expiration) + (0.0375 × carbohydrate)) suggests that carbohydrate concentration as well as days from expiration influences the Sb concentration.

	Fig. 2 The 16 samples of brand A: Sb concentration as a function of carbohydrate content and days to expiration. The multiple linear regression fit is shown.

The expiry date will most likely be connected to the production date of a sample and thus to sample’s age. Thus, the correlation between Sb content and expiry date suggests that the Sb content is higher in the elder of the brand A samples. This might indicate that Sb is leached from the packing material over time. The significance of carbohydrate concentration might indicate that carbohydrate aids extracting Sb. Carbohydrates can form complexes with Sb(V) via vicinal hydroxyl groups¹⁶ and could potentially function as extracting agents.

On the other hand, it is peculiar that the concentrations in brand A juices are so much higher than for other brands. A possible explanation is that the quality of the PET material used for bottling is poor. However, even the juices in Tetra Pak® displayed elevated concentrations, and we have not been able to find any documentation indicating that PET should be in contact with these drinks, which suggests that Sb was present in the juice prior to packaging. Thus, the Sb might originate from some contaminated ingredient or from the production equipment.

The juices with the highest carbohydrate contents are cordials and will therefore have higher concentrations of most ingredients compared to the ready to drink-juices. Thus, the statistical significance of carbohydrate concentration could be caused by the presence a contaminated ingredient. To account for this, Pearson product moment correlation analysis was performed on the Sb vs. carbohydrate concentration in the brand A juices when diluted as suggested by the producer, and likewise when Sb and carbohydrate content were normalised to the percentage of blackcurrant concentrate in the products. In both cases, the correlation still proved statistically significant (P = 0.003 and 0.015, respectively). As carbohydrate and Sb concentration correlates even when the concentration differences between the juices are levelled, it is not obvious that the correlation between Sb and carbohydrate concentration should be due to some contaminated ingredient; however, the possibility cannot be completely excluded (if, for instance, the sugar used in the production was contaminated we should obviously still expect a statistically significant correlation).

Of course, the Sb may partly be leached from packing materials and partly be present prior to packaging. Such a mixed origin will make it harder to draw conclusions about the source.

In conclusion, we have measured Sb in juices with up to 17-fold higher concentrations compared to previous reports on beverages in PET-bottles. Trends in the data indicate that the Sb has leached from the packing material; however, it cannot be excluded that the Sb was present prior to packing. Thus, further studies are warranted.

We acknowledge Kaj Jørgen Hansen for providing sample material and H. R. H acknowledges the assistance provided by the Royal Society of Chemistry in the form of a Jones Travelling Fellowship.

1		W. A. Maher, Environ. Chem., 2009, 6, 93–94 [Links].
2		Iarc, Monographs on the evaluation of carcinogenic risk to humans: Some organic solvents, resin monomers and related compounds, pigments and occupational exposures in paint manufacture and painting, International Agency for Research on Cancer, Lyon, France, 1989.
3		Y. Takahashi, K. Sakuma, T. Itai, G. Zheng and S. Mitsunobu, Environ. Sci. Technol., 2008, 42, 9045–9050 [Links].
4		Bundesamt für Gesundheit, Bulletin 44/05, Bundesamt für Gesundheit, Bern, Switzerland, 2005, pp. 796–797.
5		W. Shotyk, M. Krachler and B. Chen, J. Environ. Monit., 2006, 8, 288–292 [Links].
6		P. Westerhoff, P. Prapaipong, E. Shock and A. Hillaireau, Water Res., 2008, 42, 551–556 [Links].
7		S. Keresztes, E. Tatár, V. G. Mihucz, I. Virág, C. Majdik and G. Záray, Sci. Total Environ., 2009, 407, 4731–4735 [Links].
8		H. R. Hansen and S. A. Pergantis, J. Anal. At. Spectrom., 2006, 21, 731–733 [Links].
9		EC 2003, European Commission directive 2003/40/EC of 16 May 2003.
10		US EPA 2009 National primary drinking water regulations, United States Environmental Protection Agency, 2009.
11		World Health Organization, Antimony in drinking-water, Geneva, 2003.
12		W. Shotyk and M. Krachler, Environ. Sci. Technol., 2007, 41, 1560–1563 [Links].
13		M. de la Calle-Guñtias, Y. Madrid and C. Cámara, Fresenius J. Anal. Chem., 1992, 344, 27–29.
14		M. J. Hynes, S. Forde and B. Jonson, Sci. Total Environ., 2004, 319, 39–52 [Links].
15		M. Filella and P. M. May, Geochim. Cosmochim. Acta, 2003, 67, 4013–4031 [Links].
16		H. R. Hansen and S. A. Pergantis, Anal. Bioanal. Chem., 2006, 385, 821–833 [Links].

Του Γιάννη Ζαμπετάκη

izabet@chem.uoa.gr

www.zabetakis.net

TA NEA 23 Φεβρουαρίου 2010

================================================

Έχουν περάσει σχεδόν πέντε μήνες από την ημέρα που

ανέλαβε η νέα κυβέρνηση και το μόνο που έχουμε μάθει

σχετικά με την πολιτική της για τα τρόφιμα και τους ελέγχους είναι τούτα: στις 28.1.2010 ανακοινώθηκε η μείωση των 16 οργανισμών του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σε τρεις και στις 17.2.2010 ανακοινώθηκε το νέο Δ.Σ. του ΕΦΕΤ! Όσον αφορά τα τρόφιμα, ενοποιούνται οι εξής οργανισμοί: Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος και Κρέατος (ΕΛΟΓΑΚ), Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ), Εθνική Επιτροπή Γάλακτος Ελλάδας, Κεντρική Αγορά Αθήνας και Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης. Δεν γνωρίζουμε ποια είναι η λογική αυτής της κυβερνητικής απόφασης, αλλά το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι τούτο: πώς μπορεί να ενοποιηθεί ο ΕΦΕΤ (ελεγκτής) με την Κεντρική Αγορά (ελεγχόμενος); Και με ποια κριτήρια θα επιλέγονται τα μέλη του νέου Διοικητικού Συμβουλίου; Τα μέλη του νέου Δ.Σ. του ΕΦΕΤ είναι αυτόματα υποψήφιοι και για τον νέο υπερ-οργανισμό; Και σε αυτό το νέο σχήμα, πού θα δοθεί η έμφαση; Στους ελέγχους, στις πιστοποιήσεις, στο γάλα ή απλά στην εξισορρόπηση των τάσεων μεταξύ γεωτεχνικών, χημικών και κτηνιάτρων;

Τα ερωτήματα μόνο ρητορικά δεν είναι! Μια και στην Ελλάδα σήμερα, στον χώρο της βιομηχανίας τροφίμων είναι πια κοινό μυστικό: μερικοί ασυνείδητοι επαγγελματίες καταστρατηγούν τον ανταγωνισμό και δηλητηριάζουν εν γνώσει τους τούς καταναλωτές! Δεν χρειάζεται να έχει επιθεωρήσει κανείς δεκάδες εταιρείες τροφίμων σε όλη την Ελλάδα και να δει από πρώτο χέρι πιστοποιητικά αμφίβολης αξιοπιστίας για ΙSΟ (ποιότητα) και ΗΑCCΡ (ασφάλεια) στα τρόφιμα,  εταιρείες χωρίς καν την προβλεπόμενη άδεια λειτουργίας, τρόφιμα ανέλεγκτα για κάθε χημικό, βιολογικό ή φυσικό κίνδυνο. Ελάχιστες εταιρείες στον ελλαδικό χώρο ενημερώνονται συνεχώς για τους νέους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα (π.χ. αφλατοξίνες ή βαρέα μέταλλα) και το ερώτημα είναι: πόσο ανασφαλή είναι αυτά που τρώμε; Επίσης πώς τιμωρείται ο παραβάτης, όταν πέρσι για το σκάνδαλο του ηλιελαίου δεν μάθαμε ποτέ ποια πρόστιμα υποβλήθηκαν και σε ποιες εταιρείες; Διότι αν δεν τιμωρείται ο παραβάτης, τότε τιμωρούνται οι εταιρείες που τηρούν διαδικασίες και νόμους και ο καταναλωτής τρώγοντας ανασφαλή τρόφιμα…

Και όμως, τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση (με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων, ΕFSΑ) όσο και το ελληνικό κράτος (με τον ΕΦΕΤ) έχουν (θεωρητικά) τους απαραίτητους μηχανισμούς ελέγχου. Αλλά οι μηχανισμοί δεν είναι στελεχωμένοι επαρκώς, είναι πολυδιασπασμένοι και απλώς υπολειτουργούν κάνοντας ενίοτε μεγάλα επιστημονικά λάθη. Το πιο πρόσφατο; Τον Μάη του 2008, όταν η ΕFSΑ θεώρησε λανθασμένα ότι η επιμόλυνση του ηλιελαίου ήταν ορυκτέλαιο χωρίς αρωματικούς (και άρα τοξικούς) υδρογονάνθρακες. Αλλά επιστημονική μελέτη (Εur. J. Lipid Sci. Τechnol. 2009) έδειξε ότι το 37% του επιμολυντή ήταν αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Το πλήγμα για την αξιοπιστία της ΕFSΑ και του ΕΦΕΤ είναι απλά ανυπολόγιστο. Η ΕFSΑ είχε κάνει «απλά» λάθος παραδοχή. Αλλά στην Ελλάδα δεν κάνουμε μόνο λάθος παραδοχές αλλά και συνεχείς εγκληματικές παραλείψεις: στις 29.1.2010 δημοσιεύθηκε η έκθεση της Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας Καταναλωτών της Κομισιόν σχετικά με τους ελέγχους που έγιναν σε ελληνικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας κρέατος και γάλακτος από τις 22.6.2009 έως τις 3.7.2009. Τα συμπεράσματα με πέντε λέξεις: «Αρουραίοι κόβουν βόλτες στα σφαγεία» (όπως εύγλωττα έγραψαν «ΤΑ ΝΕΑ», 12.2.2010). Η νέα κυβέρνηση πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων: ο ΕΦΕΤ (ως Αρχή Ελέγχου των Τροφίμων και συνεπώς Προστασίας της Δημόσιας Υγείας και του… Ανταγωνισμού) πρέπει να επιστρέψει στον φυσικό του χώρο, δηλαδή σε έναν χώρο με ελεγκτική κουλτούρα: υπουργείο Ανταγωνιστικότητας (όπως είχαν δεσμευτεί προεκλογικά οι κ.κ. Χρυσοχοΐδης και Σαχινίδης) και να αποκτήσει ξανά το νομικό οπλοστάσιο για έλεγχο σε όλο το φάσμα των τροφίμων. Εκτός κι αν η μετεκλογική λήθη παρασύρει και αυτήν τη θέση του ΠΑΣΟΚ όπως έχει ήδη παρασύρει τη δήλωση του κ. Χρυσοχοΐδη από τις 21.7.2008 (!) «οι τιμές των τροφίμων πρέπει να μειωθούν κατά 10%». Είναι αναγκαία η άμεση κατάργηση του Π.Δ. 79/2007 (για επιχειρήσεις μεταποίησης προϊόντων ζωικής προέλευσης) και της απόφασης ΔΥΓ2/Γ.Π. οικ. 38295/2007 (για τον έλεγχο στο νερό) και η παράλληλη καθολική εφαρμογή της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 052/2004 (που έξι χρόνια μετά την έκδοσή της δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί!). Ιδού η Ρόδος για την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και το νέο Δ.Σ. του ΕΦΕΤ.

ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ

Πώς μπορεί να ενοποιηθεί ο ΕΦΕΤ (ελεγκτής) με την Κεντρική Αγορά (ελεγχόμενος);

————————————————————————————————————————-

Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Αuditor (ΗΑCCΡ, ΙSΟ) στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

σχετικά λινκ

1. is EFSA allergic to food recalls?

2. περί ηλι(θι)ελαίου

Του Γιάννη Ζαμπετάκη

Για την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

izabet@chem.uoa.gr

www.zabetakis.net

Eπίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Auditor (HACCP, ISO), Tμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Έχουν περάσει σχεδόν 5 μήνες από την μέρα που το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση και το μόνο που έχουμε μάθει από την νέα κυβέρνηση σχετικά με την πολιτική της για τα τρόφιμα και τους ελέγχους είναι τούτα: στις 28.1.2010 ανακοινώθηκε η μείωση των 16 οργανισμών του ΥΠΑΑΤ σε τρεις και στις 17.2.2010 ανακοινώθηκε το νέο ΔΣ του ΕΦΕΤ! Όσον αφορά τα τρόφιμα, ενοποιούνται οι εξής οργανισμοί: Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος και Κρέατος (ΕΛΟΓΑΚ), Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ), Εθνική Επιτροπή Γάλακτος Ελλάδας, Κεντρική Αγορά Αθήνας και Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης. Δεν γνωρίζουμε ποια είναι η κινητήριος λογική πίσω από αυτή την κυβερνητική απόφαση αλλά το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι τούτο: πώς μπορεί να ενοποιηθεί ο ΕΦΕΤ (ελεγκτής) με την Κεντρική Αγορά (ελεγχόμενος); Και με ποια κριτήρια θα επιλέγονται τα μέλη του νέου ΔΣ; Το νέο ΔΣ του ΕΦΕΤ είναι αυτόματα υποψήφιοι και για το νέο υπερ-οργανισμό; Και σε αυτό το νέο σχήμα, πού θα δοθεί η έμφαση; Στους ελέγχους, στις πιστοποιήσεις, στο γάλα ή απλά στην εξισορρόπηση τάσεων μεταξύ γεωτεχνικών, χημικών και κτηνιάτρων;

Τα ερωτήματα μόνο ρητορικά δεν είναι! Μιας και στην Ελλάδα, σήμερα, στο χώρο της βιομηχανίας τροφίμων είναι πια κοινό μυστικό: μερικοί ασυνείδητοι επαγγελματίες καταστρατηγούν τον ανταγωνισμό και δηλητηριάζουν εν γνώσει τους τους καταναλωτές! Δεν χρειάζεται να έχει επιθεωρήσει κανείς δεκάδες εταιρειών τροφίμων σε όλη την Ελλάδα και να δει από πρώτο χέρι πιστοποιητικά αμφίβολης αξιοπιστίας για ISO (ποιότητα) και HACCP (ασφάλεια) στα τρόφιμα, εταιρείες χωρίς καν την προβλεπόμενη άδεια λειτουργίας, τρόφιμα εντελώς ανέλεγκτα για κάθε χημικό, βιολογικό ή φυσικό κίνδυνο. Ελάχιστες εταιρείες στον Ελλαδικό χώρο ενημερώνονται συνεχώς για τους νέους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα (π.χ. αφλατοξίνες ή βαρέα μέταλλα) και το ερώτημα είναι υπαρκτό : πόσο ανασφαλή είναι αυτά που τρώμε; Και επίσης, πώς τιμωρείται ο παραβάτης όταν πέρσι στο σκάνδαλο του ηλιελαίου δεν μάθαμε ποτέ ποια πρόστιμα υποβλήθηκαν και σε ποιες εταιρείες; Διότι αν δεν τιμωρείται ο παραβάτης, τότε τιμωρούνται οι εταιρείες που τηρούν διαδικασίες και νόμους και ο καταναλωτής τρώγοντας ανασφαλή τρόφιμα…

Και όμως, τόσο η ΕΕ (με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων, EFSA) όσο και το Ελληνικό κράτος (με τον ΕΦΕΤ) έχουν (θεωρητικά) τους απαραίτητους μηχανισμούς ελέγχου. Αλλά οι μηχανισμοί δεν είναι στελεχωμένοι επαρκώς, είναι πολυδιασπασμένοι και απλά υπολειτουργούν κάνοντας ενίοτε και τεράστια επιστημονικά λάθη. Το πιο πρόσφατο; Τον Μάη του 2008, όταν η EFSA θεώρησε λανθασμένα ότι η επιμόλυνση του ηλιελαίου ήταν ορυκτέλαιο χωρίς αρωματικούς (και άρα τοξικούς) υδρογονάνθρακες. Αλλά επιστημονική μελέτη (Eur. J. Lipid Sci. Technol. 2009, 111, 313–319) έδειξε ότι το 37% του επιμολυντή ήταν αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Το πλήγμα για την αξιοπιστία της EFSA και του ΕΦΕΤ είναι απλά ανυπολόγιστο. Η EFSA είχε κάνει «απλά» λάθος παραδοχή. Αλλά στην Ελλάδα δεν κάνουμε μόνο λάθος παραδοχές αλλά και συνεχείς εγκληματικές παραλείψεις: στις 29.1.2010 δημοσιεύθηκε η έκθεση της Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας Καταναλωτών της Κομισιόν σχετικά με τους ελέγχους που έγιναν σε ελληνικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας κρέατος και γάλακτος από 22.6.2009-3.7.2009. Τα συμπεράσματα με πέντε λέξεις : «αρουραίοι κόβουν βόλτες στα σφαγεία» (όπως εύγλωττα έγραψαν ΤΑ ΝΕΑ, 12.2.2010).

Η νέα κυβέρνηση πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων: ο ΕΦΕΤ (ως Αρχή Ελέγχου των Τροφίμων και συνεπώς Προστασίας της Δημόσιας Υγείας και του …Ανταγωνισμού) πρέπει να επιστρέψει στο φυσικό του χώρο, δηλαδή σε ένα χώρο με ελεγκτική κουλτούρα: Υπουργείο Ανταγωνιστικότητας (όπως είχαν δεσμευτεί προεκλογικά οι κ.κ. Χρυσοχοϊδης και Σαχινίδης) και να αποκτήσει ξανά το νομικό οπλοστάσιο για έλεγχο σε όλο το φάσμα των τροφίμων. Εκτός κι αν η μετεκλογική λήθη παρασύρει και αυτή την θέση του ΠΑΣΟΚ όπως έχει ήδη παρασύρει την δήλωση του κ. Χρυσοχοϊδη από τις 21.7.2008 (!) «οι τιμές των τροφίμων πρέπει να μειωθούν κατά 10%».

Είναι αναγκαία η άμεση κατάργηση των ΠΔ 79/2007 (για επιχειρήσεις μεταποίησης προϊόντων ζωικής προέλευσης) και ΔΥΓ2/Γ.Π. οικ. 38295/2007 (για τον έλεγχο στο νερό) και η παράλληλη καθολική εφαρμογή της ΚΥΑ 052/2004 (που έξι χρόνια μετά την έκδοσή της δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί!). Ιδού η Ρόδος για την πολιτική ηγεσία του ΥΠΑΑΤ και το νέο ΔΣ του ΕΦΕΤ.

Γιάννης Ζαμπετάκης

[ ο τίτλος σημαίνει ...ο αρουραίος του κρέατος]

———————————————–

Η έκθεση της Κομισιόν για τα σφαγεία της χώρας μας δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη αφού γνωρίζουμε σε πόσο χαμηλά ποσοστά εφαρμόζεται το σύστημα διαχείρισης της ασφάλειας των τροφίμων που λέγεται HACCP. Το HACCP, αν και νομική υποχρέωση όλων των επιχειρήσεων που παράγουν ή εμπορεύονται τρόφιμα από 1.1.2006, ακόμα και σήμερα εφαρμόζεται επαρκώς μόνο από μια μειοψηφία επιχειρήσεων τροφίμων. Με αποτέλεσμα να γίνεται ελλειπέστατη εφαρμογή των κανόνων ορθής υγιεινής και βιομηχανικής πρακτικής, να υπάρχουν ακόμα και αρουραίοι στα σφαγεία και διάφοροι παθογόνοι μικροοργανισμοί να εισρέουν από τα σφαγεία στην διατροφική αλυσίδα.

Γιατί όμως οι μικροοργανισμοί μεγαλώνουν στο κρέας; Διότι, το κρέας είναι άριστο περιβάλλον για αυτούς: το pH είναι ελαφρώς όξινο, είναι πλούσιο σε θρεπτικά για τους μικροοργανισμούς συστατικά, διατηρείται σε θερμοκρασίες που επιβιώνουν οι περισσότεροι μικροοργανισμοί ή τα σπόριά τους και έχει υψηλή ενεργότητα νερού. Όλοι αυτοί οι παράγοντες καθιστούν το κρέας ένα άριστο υπόστρωμα ανάπτυξης μικροβιακού φορτίου!

Η κατανάλωση μολυσμένου κρέατος εμπεριέχει μια σειρά από μικροβιολογικούς κινδύνους. Οι πιο πιθανοί κίνδυνοι είναι η Salmonella (που προκαλεί είτε εντερικό πυρετό είτε σαλμονέλωση-γαστεντερίτιδα), η Leptospira (που προκαλεί λεπτοσπίρωση με πονοκεφάλους και μυαλγίες) και η Escherichia coli (ειδικά το στέλεχος 0157:H7 που προκαλεί σοβαρές γαστρεντερίτιδες με αιμορραγία που μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και σε νεφρική ανεπάρκεια).

Λαμβάνοντας υπόψη μας το πλήθος των τελικών προϊόντων που καταλήγουν τα σφάγια και τις ευπαθείς ομάδες πληθυσμού (π.χ. παιδιά, έγκυες γυναίκες) που ενδέχεται να τα καταναλώσουν, είναι έκδηλη η ανησυχία που πρέπει να μας ανακαλέσει η έκθεση της Κομισιόν. Μια έκθεση που πρέπει να αποτελέσει τον καταλύτη για ριζικές τομές στις ελεγκτικές αρχές της χώρας μας και όχι απλές συνενώσεις Διοικητικών Συμβουλίων χωρίς λογική…

Γιάννης Ζαμπετάκης

ναι, η συνέχεια της συζήτησης για την τοξικότητα

του εξασθενούς χρωμίου θα γίνει και

στις αίθουσες των δικαστηρίων αφού

οι επιστήμονες του ΙΓΜΕ που ονομάζονται εδώ

προχώρησαν 

σε Αγωγή για αυτό το κείμενο κατά

1. του Γιάννη Ζαμπετάκη, Επικ. Καθηγητή Χημείας Τροφίμων

2. του Κώστα Σπανού, εκδότη του Περιοδικού Πολίτες και

3. του Δημήτρη Παπαχρήστου, διευθυντή του Περιοδικού Πολίτες

ζητάνε €29.347,02 από τον καθένα μας!

αλήθεια,

τόσο φτηνή είναι

η ζωή των ανθρώπων

που πίνουν

εξασθενές χρώμιο

κάθε μέρα σε Βοιωτία και Εύβοια ; ; ;

σχετικά λινκ με χρονολογική σειρά για να φαίνεται και το … ξετύλιγμα της ιστορίας!

1. Η επίμαχη έκθεση του ΙΓΜΕ για το νερό στο Δήμο Μεσσαπίων και το Cr(VI),

Ιούλιος 2009

2. καταγγελία μου μέσω Σκάι 100,3 – 9.8.2009

3. δημοσίευμα για το Cr(VI) και το ΙΓΜΕ – Real News 15.8.2009

4. το αρχικό κείμενό μου “Για τα Παιδιά μου”

για το ΙΓΜΕ και την τοξικότητα του Cr(VI) (Σεπτέμβρης 2009)

και οι εκατέρωθεν κατηγορίες και επεξηγήσεις από επιστήμονες του ΙΓΜΕ, συντακτική επιτροπή του περιοδικού και τον γράφοντα (Οκτώβρης 2009)

5. Ωφέλιμο χαρακτηρίζει το εξασθενές χρώμιο το ΙΓΜΕ - Καθημερινή, 13.11.09

———————————————————–

και για την επιμόλυνση της τροφικής αλυσίδας…

Τοξική βόμβα σε λαχανικά από Οινόφυτα – Καθημερινή 17.2.2009

Λαχανικά-δηλητήριο στο πιάτο – Real News 22.2.2009

έκθεση προς ΕΦΕΤ για βαρέα μέταλλα – Σεπτέμβρης 2009

============================================

η συνέχεια στις αίθουσες των δικαστηρίων !

Γ.Ζ.

ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο

του συναδέλφου

Χημικού Δημήτρη Γαλάτα

για το φολικό οξύ

————————-

further reading για ένα θέμα που έχει δύο πλευρές !

Folic Acid

Determination of the RDA

Traditionally, the dietary folate requirement was defined as the amount needed to prevent a deficiency severe enough to cause symptoms like anemia. The most recent RDA (1998) was based primarily on the adequacy of red blood cell folate concentrations at different levels of folate intake, as judged by the absense of abnormal hematological indicators. Red cell folate has been shown to correlate with liver folate stor

es. Maintenance of normal blood homocysteine levels, an indicator of one-carbon metabolism, was considered only as an ancillary indicator of adequate folate intake. Because pregnancy is associated with a significant increase in cell division and other metabolic processes that require folate coenzymes, the RDA for pregnant women is considerably higher than for women who are not pregnant (3). However, the prevention of neural tube defects (NTD) was not considered when setting the RDA for pregnant women. Rather, reducing the risk of NTD was considered in a separ

ate recommendation for women capable of becoming pregnant (see Prevention), because the crucial events in the development of the neural tube occur before many women are aware that they are pregnant (6).

———————————————-

Colon cancer in Chile before and after the start of the flour fortification program with folic acid.

CONCLUSION: Our data provide new evidence that a folate fortification program could be associated with an additional risk of colon cancer.

—————————–

Update on folic acid fortification

μια φωτογραφία …1000 λέξεις!

δίπλα στον πάγκο σερβιρίσματος, δίπλα στα χάρτινα τραπεζομάντηλα…

ένας κάδος απορριμμάτων…

πηγή επιμόλυνσης? cross contamination λέγεται αυτό στην διεθνή πρακτική του ΗΑCCP.

Αλλά στην Ελλάδα του 2010 και του ακέφαλου ΕΦΕΤ, έχουμε λυμένα τα cross-contamination προβλήματά μας…

΄Αλλωστε λένε ότι το Σουβλάκι πρέπει να είναι και ολίγον βρώμικο για να έχει την νοστιμιά του!

Υ.Γ. Απορία προς auditors του ΕΦΕΤ και Νομαρχίας Αθηνών: πότε ήταν η τελευταία φορά που πήγατε στην Πλάκα και του Ψυρή για αληθινό [real life] audit και όχι απλά τιμολογιακό έλεγχο ; ; ;