Τα λατομεία και τα μεταλλεία στην Εύβοια: ποιο είναι το Περιβαλλοντικό Έγκλημα;
Του Γιάννη Ζαμπετάκη
Eπίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Auditor (HACCP, ISO), Tμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Η Εύβοια είναι ένα ευλογημένο μέρος από περιβαλλοντικής άποψης. Συνδυάζει παραλίες εκπληκτικής ομορφιάς με σπάνιους βιότοπους, διαθέτει δάση από πεύκα και έλατα, έχει υψηλό αιολικό δυναμικό, παράγει πλήθος τροφίμων με υψηλή προστιθέμενη αξία (π.χ. βιολογικό Σαββατιανό στην Καρυστία και βιολογικό μέλι στην Βόρεια Εύβοια) και έχει εθνικής σημασίας ορυκτό πλούτο ειδικά στον Παγώντα (σιδηρονικελιούχα κοιτάσματα) και στην Καρυστία (μάρμαρο ή πλάκες Καρύστου).
Παγώντας
Στην Κεντρική Εύβοια (στην περιοχή του Παγώντα) δραστηριοποιείται η κρατική Λάρκο και υπάρχουν αρκετά μεταλλεία.
To Kοτρώνι…περιβαλλοντική όχληση …απλά ανυπολόγιστη! Η Λάρκο δεν έχει αποκαταστήσει στο ελάχιστο το περιβάλλον παρά τις ΜΠΕ και ΑΕΠΟ που έχει καταθέσει στο Κράτος…
Από τις αρχές του 2009 όμως οι κάτοικοι και περιβαλλοντικοί σύλλογοι της περιοχής έχουν ανακαλύψει με προσωπικές τους ενέργειες την εκτεταμένη ρύπανση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα του Δήμου Μεσσαπίων (με νικέλιο και εξασθενές χρώμιο) και μάλιστα έχουν καταθέσει και ασφαλιστικά μέτρα κατά της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης Μεσσαπίων (ΔΕΥΑΜ) ζητώντας πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό. Η εκδίκαση των ασφαλιστικών μέτρων έχει γίνει στις 10.2.2010 αλλά ακόμα και σήμερα εκκρεμεί η απόφαση του Ειρηνοδικείου Χαλκίδας. Παράλληλα, η Λάρκο επιθυμεί να επεκτείνει τις μεταλλευτικές της δραστηριότητες έχοντας υποβάλλει Μ.Π.Ε. προκειμένου να προβεί σε διερευνητικές δειγματοληπτικές γεωτρήσεις για σιδηρονικελιούχο μετάλλευμα στη θέση Ζυγός και Άγιος Κωνσταντίνος του Διαμερίσματος «Άτταλη» εντός δασικής έκτασης ιδιοκτησίας του αναγκαστικού δασικού συνεταιρισμού Άτταλης. Το δημοτικό συμβούλιο για το θέμα αυτό συνεδρίασε στις 23/3/2010 και κατά πλειοψηφία γνωμοδότησε αρνητικά (12 όχι 4 ναι 1 παρών). Για το ίδιο θέμα συνεδρίασε στις 26/3/2010 η Νομαρχιακή επιτροπή Εύβοιας η οποία ομόφωνα απέρριψε το αίτημα της εταιρίας.
Καρυστία
Στην Καρυστία υπάρχουν δεκάδες λατομεία από τα οποία παράγεται μεγάλη ποικιλία πλακών Καρύστου. Τα εν λόγω λατομεία έχουν αρχίσει να εκμεταλλεύονται σε συνεχή εμπορική βάση από την δεκαετία του 1970 ως εξής: οι λατόμοι δεν έχουν άδεια εκμετάλλευσης των λατομείων αλλά η Πολιτεία τούς χορηγεί με δύο άδειες: 1. άδεια αγοράς και μεταφοράς εκρηκτικών υλών (που αναθεωρείται κάθε έξι μήνες από την ΕΛ.ΑΣ.) και 2. άδεια γομοτού-πυροδότου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι λατόμοι λειτουργούσαν τα λατομεία τους μέχρι τον περασμένο Φεβρουάριο που η ΕΛ.ΑΣ. σταμάτησε να αναθεωρεί τις άδειες αγοράς και μεταφοράς εκρηκτικών υλών. Σύμφωνα με πηγές της ΕΛ.ΑΣ. έχει παραγγελθεί η διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης (ΑΒΜ Σ08/1178/6.3.2008) για πιθανό λαθρεμπόριο εκρηκτικών υλών. Γι’αυτό σταμάτησε η ΕΛ.ΑΣ προ τριμήνου να αναθεωρεί τις άδειες αγοράς των εκρηκτικών υλών με αποτέλεσμα περίπου 700 οικογένειες στην Καρυστία να αντιμετωπίζουν εδώ και 3 μήνες μέγιστο οικονομικό πρόβλημα επιβίωσης. Η περιβαλλοντική, όμως, όχληση των λατομείων στην Καρυστία είναι αμελητέα σε σχέση με την αντίστοιχη όχληση στον Παγώντα. Προφανώς η Πολιτεία δεν είναι σε θέση να αξιολογήσει τον περιβαλλοντικό κίνδυνο: γιατί τα μεταλλεία στον Παγώντα λειτουργούν εντελώς ανέλεγκτα από συστάσεως της Ε.Υ.Ε.Π. (1.1.2004) ενώ τα λατομεία στην Καρυστία έχουν «κατεβάσει ρολά» εδώ και 3 μήνες;
Λατομείο δίπλα σε ανεμογεννήτριες: είναι ελάχιστη η περιβαλλοντική όχληση των λατομείων…
Επίλογος
Και όλα αυτά γίνονται την στιγμή που ο επικεφαλής της ΕΥΕΠ κ. Π. Μέρκος έχει στρέψει σήμερα την προσοχή του στα περιβαλλοντικά εγκλήματα στον Εύηνο ποταμό ενώ στην Μεσσαπία τα παιδιά του Γυμνασίου Ψαχνών «το έχουν τούμπανο»: σε δείγμα 265 μαθητών του Γυμνασίου –διενεργήθηκε δημοσκόπηση υπό την επίβλεψη του καθηγητή τους Δημήτρη Μπαρσάκη- το 84,5% θεωρεί το νερό του δικτύου ακατάλληλο και το 78,5% δεν πίνει ποτέ ή πίνει σπάνια νερό βρύσης. Το 62,2% των μαθητικών οικογενειών δεν χρησιμοποιεί ποτέ ή σπάνια χρησιμοποιεί νερό της βρύσης στο μαγείρεμα. Η πλήρης δημοσκόπηση δημοσιεύεται στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Παρρησία που εκδίδουν οι μαθητές του Γυμνασίου Ψαχνών ( http://e-parisia.blogspot.com/ ). Αλλά τα μεταλλεία της Λάρκο συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά χωρίς να ξέρουμε αν τηρούνται οι ΑΕΠΟ της κρατικής εταιρείας ενώ τα λατομεία Καρύστου είναι κλειστά επ’αόριστον…
Επιμύθιον…
Ιστορία του μαρμάρου Καρύστου-Στύρων
Το μάρμαρο Καρύστου-Στύρων ήταν γνωστό από την αρχαιότητα με το όνομα “Καρυστία λίθος” ή “Καρύστιο μάρμαρο”. Οι Ρωμαίοι το ονόμαζαν Marmo caristium, γιατί εξορυσσόταν κοντά στην Κάρυστο της νότιας Εύβοιας. Τα αρχαία Λατομεία διατηρούνται και σήμερα. Ο Stazio papinio, ποιητής του 1ου αιώνα παρομοίαζε το μάρμαρο αυτό με τα κύματα της θάλασσας γιατί “έμοιαζε με αυτά τόσο στο χρώμα, όσο και στη μορφή”. Αποτελεί άριστο υλικό διακόσμησης των οικοδομών και οι αρχαίοι το χρησιμοποιούσαν υπό μορφή ορθογωνίων ογκόλιθων, μερικές φορές γιγαντιαίων διαστάσεων, όπως δείχνουν οι πολυάριθμες εγκαταλειμμένες κολόνες στα αρχαία Λατομεία της Καρύστου. Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, έγινε εντατική εξόρυξη του μαρμάρου και χρησιμοποιήθηκε, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Από το μάρμαρο αυτό αποτελούνται οι κίονες της Δημόσιας Βιβλιοθήκης στη Ν. Υόρκη, διάφορες διακοσμήσεις και αρχιτεκτονικά μέλη του New sessions house, του Ρωμαιοκαθολικού Καθεδρικού Ναού Westminster και των αιθουσών αναψυκτικών του Waterloo Station του Λονδίνου και οι παραστάσεις της αίθουσας τελετών του Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.
