Στο περιοδικό “Τρόφιμα και Ποτά” (τεύχος Νοεμβρίου 2009) δημοσιεύθηκε ένα κείμενό μας (Γιάννη Ζαμπετάκη και Νίκου Γδοντέλη) περί ελέγχων στα τρόφιμα.
Έλαβα την παρακάτω απάντηση στο εν λόγω άρθρο μας από τους κ.κ. Βασίλη Τζαμτζή και Δημήτρη Χρυσαφίδη [Χημικοί της Δ/νσης Τροφίμων του ΓΧΚ]
————————————–
Αγαπητές κυρίες και αγαπητοί κύριοι,
Στο τεύχος σας του Νοεμβρίου φιλοξενήσατε άρθρο του καθηγητή κ. Ιωάννη Ζαμπετάκη και Νίκου Γδοντέλη, που αναφέρεται και στο Γενικό Χημείο του Κράτους (ΓΧΚ) ότι δεν έδρασε σωστά και αποτελεσματικά για το θέμα του επιμολυσμένου ηλιέλαιου Ουκρανίας με ορυκτέλαιο που απασχόλησε πέρυσι τον ελληνικό κυρίως τύπο, και επομένως μεγάλο μέρος του έλληνα καταναλωτή.
Θα θέλαμε στο σημείο αυτό να σας γνωρίσουμε ορισμένα θέματα που κατά τη γνώμη μας αποκαθιστούν την αλήθεια όσον αφορά τουλάχιστον το ΓΧΚ
Κατ’ αρχήν το άρθρο αναφέρεται και σε ευρήματα στην Γαλλία ότι ηλιέλαιο με περιεκτικότητα σε ορυκτέλαιο 5,8 g/kg είναι ιδιαίτερα τοξικό. Δεν έχουν ενημερωθεί όμως οι συντάκτες του άρθρου (καθότι δεν παρακολούθησαν στο διάστημα που μεσολάβησε μέχρι τη δημοσίευσή του, τουλάχιστον τις επιστημονικές ανακοινώσεις του ΓΧΚ) ότι με βάση την οριστική αξιολόγηση από την EFSA η τοξικότητα του ορυκτελαίου που εντοπίστηκε θα μπορούσε να γίνει ανεκτή περιεκτικότητα έως και 2 g/kg, οπότε τα 0,6g/kg που βρέθηκαν σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν ιδιαίτερα τοξικά.
Επίσης στο άρθρο κατηγορείται το Γενικό Χημείο του Κράτους για καθυστέρηση στην επικύρωση της μεθόδου προσδιορισμού και για την μη ενημέρωση του κοινού για το τι είδους υδρογονάνθρακες μετρήθηκαν τελικά.
Στα ανωτέρω δύο κυρίως θέματα θα θέλαμε να αναφερθούμε διότι οι υπογράφοντες χημικοί του ΓΧΚ, ασχοληθήκαμε με τον προσδιορισμό των ουσιών αυτών την περίοδο εκείνη αλλά και με τη διαχείριση του θέματος γενικότερα.
Πριν από αυτό όμως θα θέλαμε να αναφέρουμε παρενθετικά ορισμένες απόψεις μας για την θέση των συντακτών απέναντι στο ΓΧΚ με αφορμή την περίπτωση του εξασθενούς χρωμίου στον Ασωπό που επίσης αναφέρεται στο ίδιο άρθρο και για το οποίο οι συγγραφείς δηλώνουν ότι η πρώτη πηγή ενημέρωσης για το θέμα αποτελούν οι μετρήσεις του ΓΧΚ.
Στα λεγόμενα του κειμένου εντοπίζουμε μια σοβαρή αντίφαση. Οι συγγραφείς δεν μπορούν να αποφασίσουν τελικά αν ο ρόλος του ΓΧΚ σαν μέρος του ελεγκτικού μηχανισμού είναι θετικός ή αρνητικός.
Δηλαδή στην περίπτωση του εξασθενούς χρωμίου δεν αναγνωρίζεται ότι το ΓΧΚ γνωστοποίησε τα αναλυτικά αποτελέσματα χωρίς καν να λάβει υπόψη πιθανές συνέπειες αλλά αντί αυτού κατηγορούνται γενικώς οι αρμόδιες αρχές ότι δεν παρακολουθούσαν συστηματικά την ποιότητα του πόσιμου νερού.
Οι επικριτές εδώ είναι όλοι πανεπιστημιακοί, οι οποίοι άρχισαν να προσδιορίζουν χρώμιο μόνο μετά την ανακοίνωση του ΓΧΚ και οι οποίοι προφανώς επειδή δεν είναι συνηθισμένοι ή επιφορτισμένοι με δουλειά ρουτίνας επιλέγουν να ασχολούνται περισσότερο με θέματα εντυπωσιασμού.
Επανερχόμενοι λοιπόν στο θέμα του ηλιελαίου και μετά την προηγούμενη επισήμανση για τον ασαφή ρόλο που παίζει το ΓΧΚ σύμφωνα με τη γνώμη των συντακτών του άρθρου θέλουμε να σας επισημάνουμε τα ακόλουθα:
Για το ΓΧΚ και οι επικυρώσεις των μεθόδων που εκτελεί αποτελούν θέμα ρουτίνας.
Το ΓΧΚ αποτελείται κυρίως από διαπιστευμένα εργαστήρια και είναι υποχρεωμένο να γνωρίζει την ορθή διαδικασία παραγωγής των αποτελεσμάτων του και να την εφαρμόζει όπως αυτό απαιτείται σύμφωνα με την Κοινοτική Νομοθεσία και την διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία, για το κάθε θέμα που προκύπτει.
Τα ερευνητικά εργαστήρια γενικώς δεν είναι υποχρεωμένα να εμπλέκονται σε τέτοιες διαδικασίες και συνεπώς μπορούν να κρίνουν εκ του ασφαλούς (αφού δεν θα κριθούν στο πλαίσιο της νομοθεσίας του Επισήμου Ελέγχου) χωρίς να έχουν ποτέ επιχειρήσει να διαπιστεύσουν τη συγκεκριμένη μέθοδο προσδιορισμού υδρογονανθράκων ορυκτελαίου.
Οι συγγραφείς του άρθρου λόγω των ερωτημάτων τους για τη φύση των ουσιών της επιμόλυνσης πιστεύουμε ότι δεν γνωρίζουν γιατί ακριβώς πρόκειται, πρόκειται για τελείως συμβατική μεθοδολογία μέτρησης με βάση την αέρια χρωματογραφία, κατά την οποία δεν προσδιορίζονται συγκεκριμένες ουσίες, αλλά ένα σύνολο μη διαχωριζόμενων ουσιών που καλούνται mineral oil, οι οποίες εκλούονται σε μία ή περισσότερες περιοχές του χρωματογραφήματος και αποτελούνται από σύνολο αλειφατικών υδρογονανθράκων, ευθύγραμμων, διακλαδισμένων και κυκλικών. Οι περιοχές αυτές τω χρωματογραφημάτων στη συνέχεια αντιστοιχίζονται σε ένα εύρος από συγκεκριμένους γνωστούς και διακριτούς αλειφατικούς υδρογονάνθρακες ευθείας αλύσου. Το εύρος αυτό καθορίζει το ιξώδες του mineral oil από το οποίο εξαρτάται η τοξικότητά του.
Φοβόμαστε δηλαδή ότι κρίνουν χωρίς να ξέρουν σε τι είδους μέθοδο αναφέρονται, και αυτό είναι κρίμα γιατί φαίνεται ότι αν και πανεπιστημιακοί μάλλον δεν έχουν μελετήσει στοιχειωδώς την αντίστοιχη επιστημονική βιβλιογραφία στη οποία αναφέρονται όλα τα ανωτέρω.
Ελπίζουμε να μην ακολουθούν παρόμοια διαδικασία προσέγγισης της επιστημονικής αλήθειας και κατά την διδασκαλία τους στους φοιτητές.
Λίγα λόγια τώρα σχετικά με την εξέλιξη των γεγονότων χρονικά :
Στο τέλος Απριλίου ανακοινώνει ιδιώτης έμπορος – διακινητής στις Γαλλικές αρχές αποτέλεσμα ανάλυσης σε ιδιωτικού εργαστηρίου που εντόπισε Mineral Oil σε ακατέργαστο ηλιέλαιο προέλευσης Ουκρανίας, γύρω στα 5000 mg ανά κιλό.
Το εργαστήριο αυτό εφάρμοσε μια μέθοδο ανάλυσης προφανώς μετά από ειδικό ερώτημα του διακινητή ο οποίος είχε τις πληροφορίες του για το συμβάν. Η μέθοδος αυτή δεν είναι διαδεδομένη στα κρατικά εργαστήρια ρουτίνας, δεδομένου ότι κάθε επίσημος έλεγχος ελαίου εισαγωγής περιορίζεται στις μεθόδους ανάλυσης για τις παραμέτρους ασφαλείας που περιγράφονται στη νομοθεσία.
Τα κρατικά εργαστήρια ρουτίνας δεν εφαρμόζουν μεθόδους ανάλυσης για όλες τις χιλιάδες των χημικών ουσιών χημικών ουσιών που δυνητικά μπορεί να επιμολύνουν τα έλαια ή και τα τρόφιμα. Αν θα συνέβαινε κάτι τέτοιο τότε για την ανάλυση κάθε δείγματος θα χρειαζόταν χρόνος τέτοιος που θα σταματούσε κάθε εμπορική κίνηση, και επίσης θα απαιτείτο τόσο κόστος ώστε το προϊόν δεν θα ήταν πλέον εμπορεύσιμο.
Τα κρατικά εργαστήρια ρουτίνας εφαρμόζουν μεθόδους ανάλυσης για γνωστούς κινδύνους ή και για παραμέτρους που καθορίζονται στη Νομοθεσία .
Σε περιπτώσεις έκτακτες όπως αυτή του ηλιελαίου οι εργαστηριακοί έλεγχοι του νεοεμφανζόμενου κινδύνου πάντα έπονται του συμβάντος.
Άρα το ιδιωτικό εργαστήριο στην ανάλυση αυτή έψαχνε εξ αρχής για κάτι ήδη γνωστό, το ορυκτέλαιο. Είναι αμφίβολο κατά πόσο στην πρώτη ανακοίνωση του εργαστηρίου η μέθοδος ήταν επικυρωμένη γιατί αφ’ ενός δεν δόθηκαν στοιχεία επικύρωσης αφ ετέρου δεν υπάρχει υποχρέωση επικύρωσης στις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για αυτοέλεγχο από τη βιομηχανία.
Στη συνέχεια οι γαλλικές αρχές ενημερώνουν μέσα από το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (Rapid Alert system ή RASFF) για το εύρημα αυτό. Το προϊόν δεν προοριζόταν για την Ελλάδα. Έτσι φαινόταν τουλάχιστον στην αρχή. Παρόμοιες περιπτώσεις εμφανίζονται συχνά, ίσως μέχρι δύο την ημέρα.
Μια ελεγκτική αρχή είναι αδύνατο να λαμβάνει υπ όψη της όλες αυτές τις ανακοινώσεις. Ασχολείται με εφαρμογή ή ανάπτυξη μεθόδων για θέματα που σχετίζονται άμεσα με τις περιπτώσεις που απασχολούν την χώρα.
Από την πρώτη ανακοίνωση δεν φαινόταν η πραγματική διάσταση του θέματος ενώ η επικινδυνότητά του δεν είχε ακόμη προσδιοριστεί. Στις αρχές Μαΐου τώρα οι Βελγικές αρχές εντοπίζουν φορτίο που έφτασε στην Ελλάδα.
Τελικά αποδείχθηκε ότι η επιμόλυνση ήταν ορυκτέλαιο υψηλού σημείου ζέσεως καθαρότητας Food Grade παρόμοιο δηλαδή με αυτό που προορίζεται για τις μηχανές που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα στη βιομηχανία τροφίμων και παρόμοιο με το παραφινέλαιο που πωλείται στα φαρμακεία για ιατρική χρήση. Ωστόσο δεν είχε κανένα λόγο να βρίσκεται στο ηλιέλαιο.
Στην αρχή όμως αυτό δεν ήταν γνωστό και για λόγους ασφαλείας πριν ακόμη καταστεί σαφές το πόσο τοξικό είναι, έγινε η παραδοχή μιας πιθανής τοξικότητας και δόθηκαν οδηγίες για απόσυρση όλων των επιμολυσμένων ηλιελαίων. Φυσικά είχε προηγηθεί κατανάλωσή τους από ομάδα του πληθυσμού.
Μετά τις πρώτες αναλύσεις που έγιναν στο εξωτερικό παρτίδων που διανεμήθηκαν και στην Ελλάδα και οι οποίες επιβεβαιώθηκαν από τις αναλύσεις του ΓΧΚ φάνηκε τελικά ότι η επιμόλυνση ήταν με παραφινέλαιο μικρής τοξικότητας. Τόσο μικρής που κανονικά το όριο ανοχής θα έπρεπε ίσως να είχε τεθεί στο 0,1 έως 0,2 %.
Τα πιο επιβαρημένα ηλιέλαια στην Ελλάδα ανήλθαν σε επίπεδο 500 mg στο κιλό ή (0,05 %).
Μετά τα ανωτέρω ευρήματα από τις 27-6-2008 η Ε.Ε. αποφάσισε να καθορίσει όριο τα 50 mg παραφινέλαιο στο 1 Kg ηλιέλαιο.
Το όριο αυτό δεν αφορά την ασφάλεια του τροφίμου αλλά είναι όριο για «μέτρα πολιτικής διαχείρισης» (Governing Measures όπως δηλώνεται από την EFSA) ίσως κατά πολύ αυστηρότερο της προβλεπόμενης τοξικότητάς του.
Μετά την ανωτέρω χρονική παράθεση των γεγονότων, προς αποκατάσταση της αλήθειας και αποτύπωσης της πραγματικότητας σας παραθέτουμε αναλυτικά τις απόψεις μας για το άρθρο που δημοσιεύσατε αλλά και για το συγκεκριμένο επεισόδιο της επιμόλυνσης του ηλιέλαιου :
Κατηγορούνται στο άρθρο οι αρμόδιες αρχές ότι δεν κάνουν καλά στην δουλειά τους, γιατί δεν κάνουν προληπτικούς ελέγχους, ενώ αυτό που δεν γνωρίζει, ένας απλός αναγνώστης αλλά επιβάλλεται να το γνωρίζουν οι συγγραφείς του κειμένου είναι ότι δεν είναι δυνατόν στο εργαστήριο να γίνονται όλοι οι έλεγχοι που δυνητικά θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν το τρόφιμο μη ασφαλές, δεδομένου ότι υπάρχουν τουλάχιστον 30.000 χημικές ουσίες επικίνδυνες χωρίς να υπολογιστούν οι μικροβιολογικοί παράγοντες .
- Μια ελέγχουσα αρχή, μετά από ανάλυση, προσπαθεί να καλύψει όλες τις δυνατές περιπτώσεις του πιθανού ενεχόμενου κινδύνου ανάλογα με το είδος του προϊόντος, πάντα όμως κάτι θα ξεφεύγει και αυτό γιατί δεν υπάρχει συσκευή ή μεθοδολογία ή δυνατότητα να εξετάζονται όλες οι δυνατές παράμετροι ασφάλειας ταυτόχρονα σε μιαν ανάλυση.
- Η μέθοδος στο ΓΧΚ επικυρώθηκε μέσα σε μια βδομάδα και όχι σε δύο μήνες όπως αναφέρεται στο άρθρο.
Κανένα εργαστήριο επισήμου ελέγχου της Ε.Ε. δεν εφάρμοζε ούτε είχε επικυρωμένη μέθοδο για τον προσδιορισμό ορυκτελαίου σε ηλιέλαιο. Για το λόγο αυτό η Ε. Ε. διοργάνωσε ειδικό Workshop σε εργαστήριο της Ελβετίας με εμπειρία στο θέμα. Το ΓΧΚ συμμετείχε όπως συμμετείχε και στην ειδική διεργαστηριακή δοκιμή ελέγχου ικανότητας που διοργάνωσε το Κοινοτικό Εργαστήριο Αναφοράς λαμβάνοντας πολύ καλά αποτελέσματα.
- Κατά τη διάρκεια των ελέγχων αναλυόταν 30 δείγματα την εβδομάδα που αντιστοιχούσαν κατά κύριο λόγο σε μεγάλες παρτίδες ηλιελαίου.
- Ίσως οι συντάκτες του άρθρου όπως και άλλοι, δικαιολογημένα διατείνονται ότι είχαν έλλειμμα πληροφόρησης από τις Αρχές και από το ΓΧΚ για το μέγεθος και το είδος του προβλήματος. Αυτό όμως ήταν ένα έλλειμμα που τελικά δυστυχώς βόλεψε ορισμένους ώστε να προβάλλουν εαυτούς λέγοντας πράγματα αναληθή ή μη διασταυρωμένα χωρίς να ζητήσουν να μάθουν μόνο και μόνο για να προωθηθούν οι οποιοιδήποτε σκοποί τους δίκαιοι ή άδικοι. Δυστυχώς ο τρόμος πουλάει και η τοποθέτηση του θέματος στη σωστή του διάσταση δεν συμφέρει πάντα.
- Ίσως ακόμα οι συντάκτες του άρθρου δεν γνωρίζουν ακόμη μια άλλη λεπτομέρεια, ότι οι γαλλικές αρχές κατηγορήθηκαν από την εφημερίδα Liberation ότι δεν έκαναν τόσους ελέγχους όσους οι Ελληνικές.
- Συμφωνούμε με τη διαπίστωση των συντακτών του άρθρου ότι η οργάνωση των ελέγχων λόγω της πολυδιάσπασης των αρμοδιοτήτων, της εμπλοκής πολλών και διαφορετικών Υπουργείων αλλά και της αλληλοεπικάλυψης αρμοδιοτήτων δεν μπορεί να είναι αποτελεσματικός.
Τέλος παραθέτουμε τα συγκεκριμένα μέτρα που πήρε το Γ.Χ.Κ κατά τις εισαγωγές τροφίμων φυτικής προέλευσης που περιέχουν οποιοδήποτε έλαιο και αφορά τον συγκεκριμένο κίνδυνο. Μέτρα τα οποία λήφθηκαν μετά την εμφάνιση του προβλήματος :
- Μετά το πρώτο ALERT δόθηκαν κατ’ αρχήν προφορικές και στη συνέχεια γραπτές οδηγίες προς τις Χημικές Υπηρεσίες που υποστηρίζουν τα Τελωνεία για την απαγόρευση της εισαγωγής ηλιελαίου και οποιουδήποτε άλλου σπορέλαιου χωρίς δειγματοληψία με σκοπό τον έλεγχο παρουσίας Mineral Oil
- Ανέπτυξε σε μία εβδομάδα (και όχι σε δύο μήνες) αναλυτική μέθοδο για τον προσδιορισμό Mineral Oil, την επικύρωσε και άρχισε ήδη να εξετάζει τα πρώτα δείγματα ηλιελαίου, ελαίων και σύνθετων τροφίμων.
- Παρακολουθούσε και παρακολουθεί όλες τις τεχνικές επιτροπές της Ε.Ε. για το θέμα και διαπίστωσε ότι μαζί με την Ισπανία και την Ιταλία ήταν από τις ελεγκτικές εργαστηριακές αρχές εκείνες με τους περισσότερους ελέγχους δειγμάτων στην Ε.Ε. μετά το επεισόδιο.
- Συμμετείχε σε ειδικό Workshop που διοργάνωσε η Ε. Ε. για το ξεκαθάρισμα της αναλυτικής μεθοδολογίας
- Συμμετείχε και στην ειδική διεργαστηριακή δοκιμή ελέγχου ικανότητας που διοργάνωσε το Κοινοτικό Εργαστήριο Αναφοράς και έλαβε πολύ καλά αποτελέσματα.
- Ενημερώνεται μέχρι σήμερα για τις ενέργειες των Κεντρικών Αρμόδιων Αρχών (ΥΠΑΑΤ, ΕΦΕΤ) και δέχεται δείγματα από τον ΕΦΕΤ, τις Νομαρχίες, την ΥΕΕ, τα Τελωνεία και τα ΣΥΚΕ για τη συγκεκριμένη ανάλυση η οποία έχει γίνει πλέον ρουτίνα.
Μέχρι σήμερα έχουν εξετασθεί περί τα 800 δείγματα ένας αριθμός που θεωρείται υπερβολικός. Ας σημειωθεί όμως ότι πολλά δείγματα έχουν εξετασθεί και δύο φορές λόγω του μη συντονισμού των Αρχών που δειγματίζουν.
- Συμμετέχει στην επιτροπή εμπειρογνωμόνων της Ε.Ε. για τους ρυπαντές στα τρόφιμα που αυτή την εποχή εκτός των άλλων ρυπαντών ασχολείται με τη διαχείριση του mineral oil είτε ως παρουσία στο ηλιέλαιο Ουκρανίας είτε με την ασφάλεια χρήσης του ως πρόσθετο σε τρόφιμα.
Κλείνοντας θέλουμε να επαναλάβουμε ότι το θέμα του «ορυκτελαίου» στο ηλιέλαιο αποδείχθηκε ότι δεν είναι θέμα δημόσιας υγείας αλλά επιμόλυνση με «καθαρό» (Food Grade) παραφινέλαιο, σαν αυτό που πωλείται στα φαρμακεία, ίδιο με αυτό που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ στους ιμάντες μεταφοράς ρυζιού ή καλαμποκιού προς τα σιλό αποθήκευσης για να μη σηκώνεται σκόνη που είναι εύφλεκτη και τέλος είναι αυτό που αξιολογήθηκε και εγκρίθηκε πρόσφατα σαν πρόσθετο τροφίμων στην ΕΕ και καταλήγει επίσης στο τραπέζι μας.
Με τιμή
Βασίλης Τζαμτζής — Δημήτρης Χρυσαφίδης
Χημικοί της Δ/νσης Τροφίμων του ΓΧΚ
————————–
σχετικά με αυτό το θέμα, μπορείτε να διαβάσετε και το παρακάτω κείμενο της κ. Ελένης Τσιομίδου
——————————————————–
«Παραγωγή τροφίμων και διατροφική κρίση, η παγκόσμια και τοπική διάσταση – Ορθές πρακτικές στη γεωργία και κτηνοτροφία
στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης».
Δώδεκα χρόνια μετά το πρώτο μεγάλο διατροφικό σκάνδαλο που συντάραξε την Ευρωπαϊκή Ένωση,
τη περίφημη «νόσο των τρελών αγελάδων»,
ένα νέο σκάνδαλο, το σκάνδαλο με το επιμολυσμένο ηλιέλαιο, προστέθηκε, στην ήδη πλέον
μακριά σειρά από διατροφικά σκάνδαλα
που δοκίμασαν την αξιοπιστία των συστημάτων προστασίας της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή ήπειρο.
Για μια ακόμη φορά, δεν γνωρίζουμε:
-Γιατί προέκυψε
-Εάν ήταν σκόπιμη ή λανθασμένη ενέργεια
-Πόσος ήταν ο βαθμός μόλυνσης στα τρόφιμα
-Πόσο επικίνδυνο ήταν για τον καταναλωτή
-Πόσο εν τέλει επιβαρύνθηκε η δημόσια υγεία
Η διάρκειά του στην Ελλάδα κράτησε λίγο περισσότερο από ένα μήνα, εάν το χρονολογήσουμε από τις πρώτες ανακοινώσεις του ΕΦΕΤ. Το πρώτο δελτίο τύπου βγήκε στις 6/5/2008 και το τελευταίο στις 11/6/2008. Όλο αυτό το χρονικό διάστημα οι πληροφορίες που πήραμε γι’ αυτό αφορούσαν:
Μια προσπάθεια κατ’ αρχάς να εκτιμηθεί η ποσότητα του επιμολυσμένου ηλιέλαιου που διακινήθηκε στην αγορά.
Έτσι, σύμφωνα με τη πρώτη ανακοίνωση στις 6/5, στις 28/2 και 10/3/2008, στην Ελλάδα παρελήφθηκαν μέσω Ελβετίας, από δύο εταρείες, την “ΜΑΝΟΣ Α.Ε.” και την “ΑΓΡΟΤΙΚΗ Α.Ε.”, συνολικά 2970 τόνοι επιμολυσμένου ηλιελαίου. Απ’ αυτούς διαπιστώθηκε ότι οι 1185 που παρελήφθηκαν στις 28/2 και είχαν πράγματι επιμολυσμένο ηλιέλαιο, ενώ για τους υπόλοιπους 1785 που παρελήφθηκαν στις 10/3 υπήρξε μόνο υποψία γι’ αυτό.
Η δεύτερη ανακοίνωση στις 7/5 μας πληροφορούσε ότι από τους 1185 τόνους –οι οποίοι εν τέλει ήταν 1182-ραφιναρίστηκαν και διατέθηκαν στη αγορά οι 1058 από 15 εταιρείες (ονομαστικά), εκ των οποίων η μία ήταν Αλβανική. Οι υπόλοιποι 124 τόνοι δεν ραφιναρίστηκαν και διατέθηκαν σε μία άλλη εταρεία. (δηλ. στο σύνολο διατέθηκαν σε 16 εταιρείες) . Οι συνολικά 855 τόνοι – και όχι 835 όπως δηλώθηκε αρχικά- που παρελήφθηκαν στις 10/3 από την εταιρεία ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΕ, δεν διατέθηκαν στη αγορά
Η τρίτη ανακοίνωση στις 8/5 μας πληροφόρησε ότι και οι υπόλοιποι 935 τόνοι –και όχι 950 που ανακοινώθηκαν εξ αρχής- διατέθηκαν χωρίς ραφινάρισμα σε δύο εταιρείες (σύνολο 17).
Δηλαδή μόνο οι 835 τόνοι της ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ δεν διατέθηκαν, σύμφωνα με τις πρώτες ανακοινώσεις, στην αγορά.
Μόνο στη τέταρτη ανακοίνωση στις 9/5 μάθαμε ποιες εν τέλει εταιρείες (από τις 17) διέθεσαν ηλιέλαιο στη αγορά και με ποιες επωνυμίες προϊόντων. Μάθαμε λοιπόν ότι διακινήθηκαν και διατέθηκαν στη αγορά συνολικά 1.483.325 κιλά επιμολυσμένου ηλιελαίου
Την ίδια μέρα, τελείως ξαφνικά, αν και γνωρίζαμε ποιες ήταν οι επωνυμίες των προϊόντων με το επιμολυσμένο ηλιέλαιο, μαθαίνουμε ότι ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ παρέλαβε 356.400 λίτρα επιμολυσμένου ηλιελαίου μέσω Βελγίου, επιπλέον των όσων γνωρίζαμε για τη ποσότητα που διακινήθηκε στην Ελλάδα
Στις 12/5, η κατάσταση αρχίζει να ξεφεύγει. Μαθαίνουμε, ότι η μαγιονέζα, γνωστής εταιρείας, αποσύρεται από την αγορά, λόγω μόλυνσης με το συγκεκριμένο ηλιέλαιο. Και επίσης ηλιέλαιο, με ιδιωτική ετικέτα, άλλου γνωστού σούπερ μάρκετ, δηλώνεται ότι αποσύρεται για προληπτικούς λόγους, χωρίς καμιά διευκρίνιση, πώς η συγκεκριμένη εταιρεία παρέλαβε αυτό το προϊόν
Στις 13/5 νέα επιδείνωση. Δύο εταιρείες –από τις 17- που είχαμε μάθει στις 9/5 ότι δεν είχαν διαθέσει το προϊόν που παρέλαβαν από την εταιρεία ΜΑΝΟΣ ΑΕ, στην αγορά, διαπιστώθηκε ότι τελικά το διακίνησαν.
Στις 14/5 το ηλιέλαιο μιας άλλης εταιρείας, η οποία δεν είχε αναφερθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή, δηλώθηκε ότι αποσύρεται ως επιμολυσμένο.
Στις 16/5, νέος φόβος. Ενώ ήδη από τις 8/5 γνωρίζαμε ότι η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΕ δεν είχε διαθέσει στη αγορά το επιμολυσμένο ηλιέλαιο, στις 16/5 τα πράγματα άλλαξαν. Επώνυμο ηλιέλαιο αυτής της εταιρείας δηλώνεται ότι αποσύρεται από την αγορά επειδή ήταν επιμολυσμένο. Και εάν δεν αφορούσε τη παρτίδα που παρέλαβε η εταιρεία στις 10/3, τότε από πότε τρώμε επιμολυσμένο ηλιέλαιο; Μ’ αυτό μάλλον το σκεπτικό μία άλλη εταιρεία δηλώνει ότι αποσύρει από την αγορά κάθε τύπο ηλιελαίου που διακίνησε, ανεξάρτητα από την ημερομηνία λήξης.
Ακόμη, μαθαίνουμε ότι από τα 356.400 λίτρα που βρέθηκαν σε μεγάλο Σούπερ μάρκετ από το Βέλγιο, αποσύρθηκαν τα 304.400 λίτρα. Δηλαδή διατέθηκαν στη αγορά 52.000 λίτρα.
Στο τέλος μας καθησύχασαν. Από τους 2970 τόνους που είχαμε εισάγει από την Ελβετία, διατέθηκαν συνολικά στην αγορά μόνο 352,18 τόνοι.
Και ενώ είχαμε εν μέρει ησυχάσει, ότι εν τέλει ήταν μικρό το κακό, ένα νέο γεγονός άλλαξε τα δεδομένα.
Στις 19/5, 13 μέρες μετά τη πρώτη ανακοίνωση σχετικά με τη ποσότητα που διακινήθηκε στην Ελλάδα, αλλάζει και πάλι το σκηνικό. Μαθαίνουμε, ότι και μια άλλη εταιρεία, πέρα από τη ΜΑΝΟΣ και την ΑΓΡΟΤΙΚΗ που ανακοινώθηκαν αρχικά, η SOYA HELLAS Α.Ε, είχε παραλάβει στις 17/3 από Ουκρανικό πλοίο, 3060 τόνους επιμολυσμένο ηλιέλαιο.
Δεν μάθαμε καμιά άλλη πληροφορία την ίδια μέρα, πού πήγε αυτή η ποσότητα και εάν οι εταιρείες που βρέθηκαν να το διακινούν, πέρα απ’ αυτές που αρχικά ανακοινώθηκαν, είχαν σχέση με την εν λόγω εταιρεία. Σίγουρα γνωρίζαμε ότι υπήρχε και μια επιπλέον ποσότητα, πέραν όλων αυτών, που διακινήθηκε μέσω Βελγίου.
Όμως και από τους 352 τόνους που φάνηκαν να διατέθηκαν στη αγορά μάθαμε ότι η ζημιά μάλλον ήταν μικρότερη–χωρίς να γνωρίζουμε όμως και πόση- εφ’ όσον ένα μέρος αυτών ήδη βρισκόταν στη διαδικασία (;) της απόσυρσης, ένα άλλο μέρος (σχεδόν το μισό, 40%) είχε χαθεί κατά το ραφινάρισμα, και μόνο ένα μικρό μέρος (πόσο;) είχε τελικά καταναλωθεί.
Αλλά πόσο επικίνδυνο είναι εν τέλει αυτό το προϊόν;
Το Γενικό Χημείο του Κράτους, από τα 52 δείγματα που πήρε, -αν και είχε υποχρέωση να κάνει έλεγχο από τη στιγμή εισόδου των πλοίων στην Ελλάδα, δηλ. από τις 15/3- στις 19/5 μπορούσε να μιλήσει για αποτελέσματα μόνο στα 12 δείγματα. Ανακοίνωσε λοιπόν ότι σ’ αυτά τα 12 βρήκε μόλυνση από 80mg/Kg έως στα 538 mg/Kg –όταν το επιτρεπτό όριο είναι το 300.
Άρα το προϊόν που διακινήθηκε στην αγορά ήταν επικίνδυνο για τον καταναλωτή.
Αλλά εάν υπολογίσουμε το όριο ασφαλείας για ημερήσια πρόσληψη και τη δυνατότητα ενός μέσου ενήλικα (βάρους 60 κιλών) για κατανάλωση προϊόντων με επιμολυσμένο ηλιέλαιο, ο EFSA αναφέρει ότι είναι μάλλον δύσκολο να ξεπεραστεί αυτό το όριο, και συμπερασματικά ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Στις 19/5 έχουμε και το πρώτο επίσημο κατάλογο των προϊόντων που αποσύρονται από τα Σούπερ μάρκετ. Τα περισσότερα είχαν ανακοινωθεί ήδη, αλλά υπήρχαν και κάποια άλλα που αναφερόταν για πρώτη φορά.
Στις 20/5 αλλάζει ο πρόεδρος του ΕΦΕΤ. Τον κ. Λάζο αντικαθιστά πλέον ο κ. Αντώνης Ζαμπέλας. Δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση για το λόγο αυτής της απομάκρυνσης. Ανεπάρκεια ή κάτι άλλο;
Στη πρώτη του συνέντευξη ο κ. Ζαμπέλας μας ενημερώνει ότι και η ποσότητα που εισήχθηκε από τη SOYA HELLAS AE, τέθηκε σε απόσυρση, αλλά παραδέχτηκε ότι η απόσυρση αφορά πλέον οποιοδήποτε τυποποίηση ηλιελαίου στην αγορά γιατί ακριβώς δεν γνωρίζουμε, πόσες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτό τον τομέα, δεν έχουν κάνει και εκείνες εισαγωγές λαδιού από την συγκεκριμένη παρτίδα ή άλλες παρτίδες χωρίς να ενημερώσουν τον ΕΦΕΤ, εφ’ όσον δεν είχαν αυτή την υποχρέωση.
Σε νέα συνέντευξη τύπου του κ. Ζαμπέλα στις 21/5, μαθαίνουμε ότι από την SOYA HELLAS AE. διακινήθηκαν 2885 τόνοι. Από τους 2000 τόνους που κατά κύριο λόγο διακινήθηκαν από μία μεγάλη εταιρεία, μπόρεσαν να δεσμευτούν μόνο 25,5 τόνοι . Επίσης μαθαίνουμε ότι το επιμολυσμένο ηλιέλαιο που βρέθηκε από την ΑΓΡΟΤΙΚΗ, αν και είχε αποσυρθεί, ήταν από μία παρτίδα που εισήχθηκε στις 7/1/2008, 1000 τόνων.
Ακούστηκε επίσης η πληροφορία ότι η εταιρεία Unilever της ΕΛΑΪΣ είχε εισαγάγει 10.000 τόνους νωρίτερα χωρίς να το δηλώσει, αλλά αυτή η πληροφορία δεν επιβεβαιώθηκε από τον ΕΦΕΤ.
Επίσης απ’ όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούν για τη παρασκευή τους το ηλιέλαιο ως πρώτη ύλη, μόνο μία μαγιονέζα που παρασκευάζεται στην Ισπανία, η KRAFT, αποσύρθηκε από την αγορά ως επιμολυσμένο προϊόν.
Φαίνεται λοιπόν ότι καμιά ελληνική εταιρεία δεν χρησιμοποίησε αυτό το προϊόν για τη παρασκευή τροφίμων.
Επίσης μάθαμε ότι οι εταιρείες έχουν την υποχρέωση να κάνουν αναλύσεις για τα προϊόντα τους και ν’ αναφέρουν τα’ αποτελέσματα στο Κράτος και όχι αντίστροφα.
Στις 23/5 με μια νέα του ανακοίνωση ο ΕΦΕΤ μας πληροφορεί ότι η τελική ποσότητα επιμολυσμένου ηλιελαίου που εισήχθηκε στη χώρα μας δεν ήταν 6-7 χιλιάδες τόνοι όπως μας δόθηκαν μέχρι εκείνη τη στιγμή από τα διάφορα στοιχεία που ανακοινώνονταν συνεχώς. Τελικά ήταν 9082,314 τόνοι, και επιπλέον αναφέρεται και το όνομα μιας ακόμη εταιρείας που διακίνησε επιμολυσμένο ηλιέλαιο, επιπλέον όλων των άλλων που γνωρίζαμε μέχρι τώρα.
Στις 26/5 η εκτίμηση είναι ότι η τελική ποσότητα επιμολυσμένου ηλιέλαιου ήταν 7046 τόνοι
Και στις 11/6 που είναι και η τελευταία ανακοίνωση για το επιμολυσμένο ηλιέλαιο αναφέρεται ότι μόνο οι τόνοι προέλευσης από την Ουκρανία θα κατασχεθούν και οι υπόλοιποι μετά από έλεγχο, θα ξαναδοθούν στο εμπόριο.
Απ’ όλο αυτό το σύντομο ιστορικό του πρόσφατου διατροφικού σκανδάλου, από την εικόνα που μπορεί κάποιος να σχηματίσει διαβάζοντας μόνο τα δελτία τύπου του αρμόδιου οργανισμού, αισθάνεται ότι δεν έχει καλυφθεί σε μερικές πολύ στοιχειώδεις και λογικές ερωτήσεις που μοιραία προκύπτουν από τη διακίνηση όλης αυτής της πληροφορίας.
- Από πότε διακινείται στην αγορά επιμολυσμένο ηλιέλαιο; Από τις 7/1; Αυτό δεν το αντιλήφθηκε κανείς;
- Το επιμολυσμένο ηλιέλαιο ήταν της ίδιας προέλευσης; Όμως έχει εισαχθεί από διάφορες χώρες. Όλες το είχαν προμηθευτεί από την Ουκρανία; Παρ’ όλα αυτά δεν έτυχε να συμβεί σ’ ένα πλοίο αλλά σε μια σειρά από πλοία. Είναι πάγια τακτική των Ουκρανών να μην καθαρίζουν τα πλοία τους, ή δεν τα καθάρισαν όλα (;) μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή;
- Τελικά πόσα τρόφιμα με επιμολυσμένο ηλιέλαιο πρέπει να τρώει κάθε άνθρωπος και για πόσο χρόνο για να πάθει βλάβη η υγεία του; Εάν το συμπέρασμα είναι ότι τελικά δεν βλάπτεται η δημόσια υγεία, η βλάβη πώς υπολογίζεται; Μόνο στον ένα παράγοντα, εάν όλοι οι άλλοι, λειτουργούν ιδανικά; Εάν το επιμολυσμένο ηλιέλαιο από μόνο του δεν προκαλεί βλάβη, μήπως συνδυασμένα, προκαλεί; Προφανώς αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ.
- Η υποχρέωση να συνοδεύεται κάθε εισαγωγή μιας εταιρείας με ηλιέλαιο από πιστοποιητικό πλέον εργαστηριακού ελέγχου, δεν λύνει το πρόβλημα για τις ποσότητες που διακινήθηκαν μέχρι σήμερα. Αν και δεν γνωρίζουμε γιατί έγινε η επιμόλυνση και από πού προήλθε, καταστρέφουμε μόνο τους τόνους που ήρθαν από την Ουκρανία. Για όλους τους υπόλοιπους, εάν δεν ξεπερνούν το 10% των ημερήσιων επιτρεπόμενων μερίδων κατανάλωσης, η κυκλοφορία επιτρέπεται.
Νομίζω ότι απ’ όλο αυτό το σύντομο ιστορικό προκύπτει πόσο ανίσχυρος είναι τελικά ο καταναλωτής απέναντι σ’ όλο αυτό το σύστημα.
-Δεν έμαθε και δεν θα μάθει μάλλον ποτέ ποιοι λόγοι ή σκοπιμότητες επέτρεψαν να δημιουργηθεί αυτό το σκάνδαλο; Ποια ήταν η συνολική διάστασή του, ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές και πόσο χρονικό διάστημα διατρεφόταν με προϊόντα που περιείχαν το συγκεκριμένο υλικό.
-Δεν θα μάθει μάλλον ποτέ, ποια από τα προϊόντα που τρώει καθημερινά το περιέχουν. Πόσο συχνά εκτίθεται στον κίνδυνο; Εάν τα προβλήματα υγείας που θα προκύψουν στο μέλλον θα οφείλονται και στο συγκεκριμένο προϊόν.
Παρ’ όλη τη σοβαρότητα του σκανδάλου με το επιμολυσμένο ηλιέλαιο που αφορούσε περίπου 8 χώρες της Ευρωπαϊκής κοινότητας, εν τούτοις, φαίνεται η μόλυνση από κάποιο επιμολυντή στα προϊόντα διατροφής είναι μία καθημερινή πραγματικότητα γι’ αυτόν τον οργανισμό. Εάν διαβάσει κανείς τις επίσημες ανακοινώσεις έγκαιρης προειδοποίησης για διάστημα 5 ημερών, π.χ. τον προηγούμενο μήνα από 21-25/5, διαπιστώνει ότι το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης έστειλε σήμα για 14 προϊόντα.
Είναι δηλ. καθημερινή πραγματικότητα η μόλυνση από κάποιο παράγοντα, που υπεισέρχεται στη διατροφική αλυσίδα και αποτελεί κίνδυνο για τους καταναλωτές;
Δηλ. στη ουσία ο διατροφικός κίνδυνος είναι υπαρκτός κάθε μέρα;
Εκτιθέμεθα κάθε μέρα σε κίνδυνο; Είμαστε ενήμεροι για το ρίσκο που αναλαμβάνουμε και έχουμε αποφασίσει γι’ αυτόν;
Ζούμε σε μία κοινωνία του ρίσκου, της διακινδύνευσης είχε πει ο Urlich Beck, όπου όλοι είμαστε συμμέτοχοι στην απόφαση ανάληψης κινδύνων που προέρχονται από μια τεχνολογική καινοτομία και έχουμε αποδεχτεί το ρίσκο που περικλείουν. Να μια θεωρία που έχει μεγάλη διάδοση και θέτει το θέμα της προσωπικής ευθύνης για κάτι που έχει επιπτώσεις σε παγκόσμια κλίμακα. Πόσο φταίω και εγώ γι’ αυτό που συμβαίνει;
Ποιος ευθύνεται για τη μόλυνση του εδάφους λέει ο Beck. Οι αγρότες, η χημική βιομηχανία, η κρατική διοίκηση ή οι καταναλωτές; Διαπιστώνει λοιπόν ότι «η αλληλεξάρτηση των οικονομικών, αγροτικών, δικαιακών και πολιτικών δρώντων του εκσυγχρονισμού, συσκοτίζει τη διάκριση μεταξύ της αρχικής πρωτοβουλίας λήψης μιας απόφασης και των εκ των υστέρων αναδυόμενων συνεπειών της». Με άλλα λόγια η διάκριση μεταξύ των «αναλαμβανόμενων ρίσκων» και των «υφιστάμενων κινδύνων» στα πλαίσια της αλληλεξάρτησης αυτής ακυρώνεται και υποκαθίσταται από μια κατάσταση «γενικής συνενοχής». Όλοι ευθύνονται αλλά και δεν ευθύνονται, επομένως, όλοι, και άρα κανείς, είναι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση των κινδύνων. Παρ’ όλο όμως που όλοι υποτίθεται αναλαμβάνουμε ένα ρίσκο, οι συνέπειές του δεν αίρουν τις ταξικές αντιθέσεις. Ο πλούτος που παράγεται από ένα ρίσκο, εξακολουθεί να συσσωρεύεται στην κορυφή και οι συνέπειές του στη βάση.
Το ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει για την ανάληψή του από τη κοινωνία και ποιο μέρος της ευθύνης μεταβιβάζει σε μένα; Σε ποιο σημείο μπορώ ν’ αντιδράσω και να μην αναλάβω τις συνέπειες τέτοιων αποφάσεων; Πότε γίνομαι και εγώ συμμέτοχος;
Τι κάνω ως παραγωγός, ως καταναλωτής, ως πολιτικό ον, στο να επιμερίσω την ευθύνη εκεί που της αναλογεί και να συμβάλλω για μια πιο δίκαιη για το εισόδημα και τη ζωή των ανθρώπων κοινωνία;
Και εδώ τίθεται το θέμα των θέσεων που κατέχει ο καθένας σ’ αυτή την ευθύνη και πώς μπορεί να συμβάλλει για μια αλλαγή που θα είναι προς όφελός του. Καλέσαμε λοιπόν
Α) τις καταναλωτικές οργανώσεις της περιοχής για να μας πουν:
1) Πώς γίνεται ο έλεγχος των τροφίμων στη περιοχή; Από ποιους ελεγκτικούς οργανισμούς, με ποιο τρόπο και σε ποια στάδια της παραγωγής και διακίνησής τους;
2) Σε ποια προϊόντα γίνεται ο έλεγχος και σε ποια αμελείται;
3) Υπάρχουν πρότυπα για την ασφάλεια των τροφίμων και ορθές πρακτικές παραγωγής γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων που εφαρμόζονται;
4) Πώς μπορεί ο καταναλωτής να ελέγξει τη ποιότητα του προϊόντος που αγοράζει; Συγκεκριμένα με το επιμολυσμένο ηλιέλαιο π.χ., τι θα πρέπει να βλέπει στη συσκευασία;
5) Ποια μέτρα στήριξης θεωρούν ότι πρέπει να τους δοθούν για την ενημέρωση του καταναλωτικού κοινού και πώς μπορεί να οργανωθεί μία εκστρατεία ενημέρωσης ως προς τις βλαπτικές συνέπειες συγκεκριμένων τροφίμων και για τις ασθένειες που συνδέονται μ’ αυτά; Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι προτεραιότητες για τη περιοχή;
Β) τις περιβαλλοντικές οργανώσεις
1) για τους κινδύνους για το περιβάλλον που αποτελεί η άσκηση της γεωργικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας. Ποια χρήση του εδάφους θεωρείται η πλέον επιβαρυμένη περιβαλλοντικά;
2) Πόσο επιβαρυμένη περιβαλλοντικά είναι η περιοχή;
3) Ποιες περιοχές της αντίθετα χαρακτηρίζονται ως υψηλής αισθητικής και είναι οι λιγότερο επιβαρυμένες; Γιατί συμβαίνει αυτό;
Γ) τις ενώσεις των παραγωγών
1) Ποια είναι τα προβλήματά τους από την εφαρμογή των Ορθών πρακτικών στη γεωργία και κτηνοτροφία; Τις εφαρμόζουν, σε ποια έκταση και εάν όχι, γιατί;
2) Ποια προβλήματα συνάντησαν όταν τα διάφορα κατά καιρούς διατροφικά σκάνδαλα αφορούσαν ένα μέρος της παραγωγής τους; Ποια ήταν η συμπεριφορά της πολιτείας, εάν αποζημιώθηκαν και εάν κατάφεραν να ξαναδημιουργήσουν το κεφάλαιο που καταστράφηκε.
3) Έχουν εκπαιδευτεί για την εφαρμογή ορθών γεωργοκτηνοτροφικών πρακτικών; Γνωρίζουν για τις επιπτώσεις της δραστηριότητάς τους στο περιβάλλον;
4) Τι γνωρίζουν για την βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία; Υπάρχουν παραγωγοί που τις εφαρμόζουν; Ποιο μέρος της γεωργοκτηνοτροφικής παραγωγής της περιοχής αφορά;
5) Η στροφή της αγροτικής πολιτικής στα παραδοσιακά προϊόντα και στην αντικατάσταση των συμβατικών καλλιεργειών με νέες καλλιέργειες, έχει κερδίσει την συμμετοχή του αγροτικού κόσμου; Υπάρχουν προσπάθειες για την αλλαγή του παραγωγικού προτύπου; Πώς κρίνουν την επιστροφή στις αυτόχθονες ποικιλίες και φυλές ζώων;
Δ) τους φορείς της Πολιτείας
1) πώς γίνεται ο έλεγχος των τροφίμων στη περιοχή, ποιες είναι οι ανεπάρκειες σε διαδικασίες, υλικό και ανθρώπινο δυναμικό;
2) Για ποια προϊόντα εφαρμόζεται αυτή η διαδικασία;
3) Πώς έγινε ο έλεγχος σε σχέση με το πρόσφατο διατροφικό σκάνδαλο; Διακινήθηκε επιμολυσμένο ηλιέλαιο και πώς ενημερώθηκαν οι καταναλωτές;
4) Ποιες ενέργειες και παρεμβάσεις έχουν γίνει για τη προώθηση της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας, προβολής των τοπικών προϊόντων και γεύσεων, προστασίας του περιβάλλοντος και κυρώσεων τυχόν παραβάσεων;
5) Πόσο σημαντικό είναι για τη περιοχή το πρόβλημα του μελιταίου πυρετού και εάν συνδέεται με τη διακίνηση των ζώων.
6) Υπήρξε ένα σκάνδαλο με καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένου καλαμποκιού από κάποιο αγρότη. Πώς δημιουργήθηκε και ποια ήταν η εξέλιξή του;
Ε) τους πολιτικούς φορείς
1) Πώς γίνεται η λήψη αποφάσεων σε θέματα περιβάλλοντος σε τοπικό επίπεδο και ποιες ανεπάρκειες έχουν εντοπίσει;
2) Πώς διακινούνται τα τρόφιμα και τα γεωργοκτηνοτροφικά προϊόντα στη περιοχή, ποια είναι τα δίκτυα διανομής, για ποια προϊόντα γίνεται η δευτερογενής επεξεργασία και ποια προβλήματα υπάρχουν σε σχέση μ’ αυτά;
3) Ποιες είναι οι πολιτικές προτάσεις τους για το περιβάλλον και την ασφάλεια και την υγιεινή στα τρόφιμα;
Τα ερωτήματα αυτά έχουν σκοπό να δημιουργήσουν το πλαίσιο ενός διαλόγου. Οι Οικολόγοι-Πράσινοι σχετικά με την ασφάλεια στα τρόφιμα και την προστασία του καταναλωτή, θέλουν να ενώσουν την εμπειρία του καθένα με ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και είναι σημαντικό να συζητηθούν αυτές με το σύνολο της κοινωνίας για να μπορέσει να αναδειχθεί ο ρεαλισμός της πολιτικής μας παρέμβασης για αλλαγή.
Συγκεκριμένα το διατροφικό σκάνδαλο με το επιμολυσμένο ηλιέλαιο, έδειξε ποια επικίνδυνη διαδρομή μπορεί να πάρει η διακίνηση ενός προϊόντος και πόσο αυτή είναι ανεξέλεγκτη. Πιθανόν στα σούπερ μάρκετ της περιοχής να έχει διακινηθεί το επιμολυσμένο ηλιέλαιο, που προέρχεται από την Ουκρανία, αλλά εισήχθηκε από Ελβετία και Βέλγιο, -και δεν γνωρίζουμε από πού αλλού- όταν η παραγωγή της περιοχής σε ηλίανθο είναι η υψηλότερη της χώρας. Πού πηγαίνει αυτό το προϊόν που καλλιεργούμε ενώ αγοράζουμε άλλο από την Ουκρανία;
Γι’ αυτό θεωρούμε ότι οι προτάσεις μας
Για
-προσανατολισμό της παραγωγής κατά προτεραιότητα στις τοπικές ανάγκες και σε τοπικά σύμφωνα ποιότητας,
- δημιουργία συνεταιρισμών παραγωγών-καταναλωτών και άλλων εναλλακτικών δικτύων διανομής και αλληλεγγύης
Βρίσκονται πράγματι κοντά στα σύγχρονα προβλήματα της κοινωνίας γιατί τις έχει δημιουργήσει η ανάγκη και η συνεχής ανασφάλεια που έχουν προκαλέσει στον καταναλωτή οι διατροφικοί κίνδυνοι.
Πιστεύουμε ότι η δημιουργία συνεταιρισμών παραγωγών-καταναλωτών, θα βοηθήσει να βελτιωθεί η ποιότητα των προϊόντων, να μειωθεί το κέρδος των -πολλών συχνά- ενδιάμεσων μεταπρατών, να απολαμβάνουν οι παραγωγοί ένα αξιοπρεπές εισόδημα αλλά και να μην αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές αδικαιολόγητα ακριβές τιμές.
Πιστεύουμε ότι η ενθάρρυνση της ποιοτικής και οικολογικής παραγωγής που καλύπτει κυρίως τις τοπικές και περιφερειακές ανάγκες, θα βοηθήσει στη δημιουργία ενός κλίματος αξιοπιστίας μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών. Οι αγρότες σήμερα ακολουθώντας ένα καταστροφικό για το περιβάλλον και την υγεία μοντέλο παραγωγής, έχασαν ταυτοχρόνως και τη δική τους ανεξαρτησία και υποβάθμισαν το περιβάλλον από το οποίο εξαρτώνται. Σήμερα μεγάλο ποσοστό των εισοδημάτων τους είναι υποθηκευμένο λόγω των δανείων για αγορά συχνά υπερβολικών μηχανημάτων αλλά και σπατάλης των επιδοτήσεων από την ΚΑΠ ενώ οι αποδόσεις των καλλιεργειών πλήττονται από την υποβάθμιση της γονιμότητας των εδαφών αλλά και τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και της μείωσης της προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία λόγω καταστροφής της στοιβάδας του όζοντος. Βασικές αλλαγές στο μοντέλο γεωργίας που διασφαλίζουν αξιοπρεπές εισόδημα για τους γεωργούς με ταυτόχρονη προστασία του καταναλωτή, του περιβάλλοντος και της υγείας των παραγωγών δεν συνδέονται κατ’ ανάγκη με υπερβολικά ακριβά προϊόντα, εφόσον υπάρχει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ενίσχυσης της ποιοτικής γεωργίας και κτηνοτροφίας και ιδιαίτερα της βιολογικής.
Γι’ αυτό η στροφή στη βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, σε συνδυασμό με ολοκληρωμένα αγρο-περιβαλλοντικά σχέδια για τη βιωσιμότητα της υπαίθρου και η προτεραιότητα στα συμφέροντα των μικρών αγροτών μπορούν πράγματι ν’ αποτελέσουν πολύ σοβαρές προτάσεις για αναβάθμιση του περιβάλλοντος, προστασία του καταναλωτή και αναζωογόνηση της ζωής της υπαίθρου με την διατήρηση ενός σημαντικού πληθυσμού σ’ αυτήν.
Πιστεύουμε ότι η αυτάρκεια σε τοπικό επίπεδο από άποψη παραγωγής τροφίμων και κάλυψης των ενεργειακών αναγκών με αξιοποίηση των γεωργικών υπολειμμάτων συμβάλει στον περιορισμό του ανταγωνισμού για τη διασφάλιση των τροφίμων που παράγονται σε λίγες μόνο περιοχές και στη συγκράτηση των τιμών σε λογικά επίπεδα.
Πιστεύουμε ότι η προστασία του παγκόσμιου κλίματος και η προσαρμογή των γεωργικών καλλιεργειών στα νέα κλιματικά δεδομένα πρέπει να είναι στις προτεραιότητες της αγροτικής πολιτικής, μια και οι μεγάλης έκτασης καταστροφές λόγω της ανατροπής του κλίματος οδηγεί σε μεγάλες αυξήσεις των τιμών των προϊόντων, όπως συνέβη για παράδειγμα εξαιτίας των εκτεταμένων καταστροφών στην παραγωγή δημητριακών στην Αυστραλία.
Πιστεύουμε ότι για λόγους πολιτισμού και δικαιοσύνης οι αναπτυγμένες χώρες οφείλουν να βοηθήσουν τον υπόλοιπο παγκόσμιο πληθυσμό να εξασφαλίσει ανθρώπινα επίπεδα ζωής χωρίς τις υπερβολές κατανάλωσης και σπατάλης του Δυτικού κόσμου.
Η συνεχής αύξηση της τιμής του πετρελαίου οφείλεται όχι μόνο στις κερδοσκοπικές τάσεις αλλά και στην αυξανόμενη ζήτηση, στην αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, στις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών στις καλλιέργειες και στον μονομερή προσανατολισμό της παραγωγής πολλών χωρών προς τις εξαγωγές.
Πρέπει να δημιουργήσουμε μια νέα ισορροπία μεταξύ σοδειών και ανερχόμενης παραγωγής κρέατος, όπως και να ξανασκεφτούμε τη συνολική εξίσωση παραγωγής τροφής και ενέργειας. Η διατροφική ασφάλεια στις φτωχές χώρες δεν μπορεί να διασφαλισθεί μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα με αποστολές τροφίμων ή τεχνητά χαμηλές τιμές. Χρειαζόμαστε μια νέα, βαθιά, μεταρρύθμιση στη γεωργία, στο εμπόριο και στις ενεργειακές πολιτικές που θα τοποθετούν τη διατροφική ασφάλεια πρώτη και με εισαγωγή κριτηρίων αειφορίας στην παραγωγή των μέσων διατροφής
Δρ. Ελένη Τσιομίδου, μέλος της Θ.Ο. Γεωργίας των Οικολόγων Πράσινων.
