Yannis Zabetakis

Τρίτη 16.12.2008, ακούστε εδώ

στο Κανάλι 1, με τον Νίκο Μπουρσινό

μιλήσαμε για

Στυλιανίδη

Βατοπαίδι

Διοξίνες

Νερό και Ασωπός

Αποτύπωμα νερού

και πάνω από όλα

pancakes – μπάτσους και αλεύρι…

απολαύστε…

Αγαπητέ κ. Καθηγητά,
Αγαπητέ κ. Πρύτανη

με αυτό το σύντομο σημείωμα -ανοιχτή επιστολή μου θα ήθελα να σας ενημερώσω απλά γιατί δεν ήρθα στο χθεσινό σας κάλεσμα προς τα μέλη ΔΕΠ του ΕΚΠΑ στα Προπύλαια.

Δεν ήρθα, κ. Πρύτανη διότι:
1. θεωρώ “κροκοδείλια δάκρια” όλο αυτό το θόρυβο [baseline noise τον λέμε στην Αναλυτική Χημεία] περί παραίτησής σας και ανάκλησής της όταν σας τηλεφώνησε ο κ. Παπούλιας.
Αν πραγματικά θέλατε να μας διδάξετε όλους ήθος στάσης ζωής…ας μην ανακαλούσατε την παραίτησή σας.
2. αν πιστεύετε ότι έχετε αποτύχει ως δάσκαλος [όπως δηλώσατε], μήπως θα έπρεπε να παραιτηθείτε από την θέση του Καθηγητή και όχι την θέση του Πρύτανη…;
3. όλες οι πρυτανικές αρχές χρησιμοποιούν κομματικούς στρατούς για την εκλογή τους…αυτοί οι στρατοί όμως, κ. Κίττα, δεν έχουν καμία θέση σε ένα Πανεπιστήμιο…
4. προσωπικά έχω ένα απίστευτα δυνατό λόγο να δυσπιστώ σε κάθε πρυτανική αρχή του ΕΚΠΑ στο οποίο υπηρετώ από τις 6.5.2003.
Ιδού το διότι:
από τις 6.5.2006 έχω κάνει αίτηση εξέλιξής μου. Ο φάκελός μου, κ. Κίττα, έμεινε 8 μήνες στο γραφείο της κ. Γιαννάκου [από 10.1.2007 ως 5.8.2007!] και ακόμα και σήμερα [13.12.2008] δεν έχω ορκισθεί ως Επικ. Καθηγητής. Με άλλα λόγια, 2 χρόνια και 7 μήνες …ακόμα η ΝΔ, η Δεξιά [ή το βαθύ κράτος!] εμπλέκεται στην υποτιθέμενη “αυτονομία” των ΑΕΙ…για όλα αυτά τι έχετε κάνει κ. Κίττα;
5. η υπόθεσή μου δεν είναι μόνη αλλά είναι η μόνη για την οποία μπορώ να πιέσω…[όπως το έχω κάνει πολλές φορές αλλά ούτε ένα τηλ. δεν έχω δεχτεί ως απάντηση από τον Πρύτανη ή τους Αντιπρυτάνεις του ΕΚΠΑ...]. Προ 10-ημέρου, ανέβηκα στο Αριστοτέλειο για την εκλογή ενός λέκτορα. Έμαθα ότι υπάρχει εκλεγμένος Λέκτορας στο Εργ. Τεχνολογίας Τροφίμων…που έχει εκλεγεί προ 12-μήνου και ακόμα περιμένει να διορισθεί… Για όλα αυτά, τι έχετε κάνει κ. Κίττα; [ή κ. Μάνθε, αντίστοιχα];
6. τις θέσεις μου για τα ΑΕΙ και το πώς μπορούν να πάνε μπροστά τις έχω καταθέσει στο Δημόσιο Διάλογο της χώρας μέσα από τις σελίδες του Βήματος. Αλλά πώς θα πάμε μπροστά όταν αρνείστε την αξιολόγηση;
7. ο καλός ο δάσκαλος …δεν φοβάται την αξιολόγηση και την δημόσια κριτική! Κριτές του είναι οι φοιτητές στο εργαστήριο και στο αμφιθέατρο… Θέλω να ελπίζω πως την ύστατη ώρα θα προωθήσετε τις διαδικασίες της Αξιολόγησης και της απαραίτητης αναθεώρησης του Ασύλου για να γίνουμε όλοι ΜΑΣ καλύτεροι…και να πάψουν να βρίσκουν κρησφύγετο-άσυλο οι περιθωριακοί, τα πρεζόνια και οι κουκουλοφόροι του παρα-κράτους!

Καιρός δεν είναι να κάνουμε κάτι όλοι μαζί για ένα πραγματικά Αυτόνομο άρα Ελεύθερο Πανεπιστήμιο όπως το ονειρευόταν ο Καποδίστριας; Aυτό που πραγματικά θέλουμε για τα παιδιά μας [βλ. εδώ τι εννοώ : ποιο Πανεπιστήμιο θέλουμε για τα παιδιά μας]

Να αισιοδοξώ?

Y.Γ.
Για τον Αλέξη

Σε μια συντεταγμένη πολιτεία –όχι την Ελλάδα του KK Jr – όταν κάνουν πορείες οι μαθητές, το λιγότερο που πρέπει να κάνουμε εμείς «οι μεγάλοι», είτε ως δάσκαλοι είτε απλά ως γονείς, είναι να αφήσουμε τις «πολυάσχολες» ζωές μας και να κάτσουμε κοντά στα παιδιά, να τα κοιτάξουμε κατάματα και να μιλήσουμε μαζί τους.

Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να απαλύνουμε τον πόνο από τον χαμό του Αλέξη! Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να μοιραστούμε μαζί τους τις αγωνίες τους και τα θέλω τους. Μια κοινωνία που κλείνει τα αυτιά της στα νέα παιδιά, μια κοινωνία που απλά στέλνει Ζητάδες με κουμπούρια ή ΜΑΤ για «διακριτική παρακολούθηση» είναι απλά μια κοινωνία χωρίς αύριο, μια κοινωνία κλινικά νεκρή. Όπως το σώμα του Αλέξη…

Τι περιμένουμε λοιπόν; Ας ακούσουμε επιτέλους τις κραυγές των παιδιών! Να επικοινωνήσουν τα όνειρά τους ζητούν!

Τόσο αχάριστοι και άχρηστοι είμαστε πια ;;;

Γιάννης Ζαμπετάκης

Εργ. Χημείας Τροφίμων
Τμήμα Χημείας
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

This text has been submitted to Athens News.

Yannis Zabetakis

izabet@chem.uoa.gr

Figure: dioxin, the short name for 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-para-dioxin (2,3,7,8-TCDD) (in cream colour are the chlorine atoms, in red: oxygen atoms, in green: carbon atoms, in blue: hydrogen atoms) Four chlorine atoms, two on each aromatic ring, are attached at positions 2, 3, 7, and 8. The whole molecule is flat-like and given that up to eight chlorine atoms can be attached to the dibenzodioxin (DD) skeleton, then 75 chlorine-substituted DD isomers may be derived.

========================================================

It seems that all these systems monitoring food safety (i.e. Hazard Analysis and Critical Control Point, HACCP) and the relevant legislation on traceability and product recall must be used on a 24-7-365 basis in order to make sure that the food we eat is relatively safe. Last April, an oil scare (i.e. sunflower oil contaminated with mineral oil) was imported from Ukraine. This scare was a case study of poor public information in a pan-European level as it took European Food Standard Authority (EFSA) few weeks to fully explain the chemical nature and therefore the toxicity of the contaminant. However, the source of the contaminant to date has never been revealed.

However, Ireland can do it much better! On the 6^th of December, the Food Safety Authority of Ireland (FSAI) issued a press release requesting the immediate recall of pork products and only two days later (8.12.08), the public was fully informed on the nature and the origin of the contaminant. Last Monday afternoon, FSAI announced that the contamination was caused by one small animal-food maker in southeast Ireland (Millstream Power Recycling Ltd.) that supplied the oil-tainted feed to 10 pig farms in the Republic of Ireland and nine others in Northern Ireland. The oil-taint appeared to have come from a machine used to dry out-of-date bread and dough being converted into a breadcrumb mix and contained dioxins.

What are dioxins?

Dioxins are a group of persistent chemicals which are only formed during combustion (burning) processes and as by-products of industrial processes (see figure above). Dioxins persist in the environment as they are highly resistant to breakdown processes and they are subsequently uptaken into the food chain. Up to 90% of human exposure to dioxins results from the consumption of food containing dioxins, mainly foodstuffs of animal origin with a high fat content, since these contaminants accumulate in fatty tissues. Foodstuffs in which dioxins can occur include meat, fish, eggs and milk.

Dioxins are toxic chemicals that can provoke serious health effects such as cancer, hormone disruption, reduced ability to reproduce, skin toxicity and immune system disorders. Because of their serious health effects and their persistence in the environment, it is essential to minimize their release into the environment. Emission limits for dioxins to air and safe collection, storage and environmentally compatible disposal or destruction of dioxin-contaminated devices and products have been established.

In food, Maximum Levels (MLs) for dioxins in meat, fish, eggs, milk and other foods have been set by Commission Regulation via Commission Regulation No 1881/2006 [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:364:0005:0024:EN:PDF], the framework EU legislation which sets maximum levels for chemical contaminants in foodstuffs. These MLs are set at a very low level (as low as reasonably achievable for the particular foodstuff in question), in order to ensure that consumers’ health is not affected by consuming these products. For pork, the maximum level for dioxins is just 1,0 pg/g fat (i.e. 10^-12 g of dioxins in 1 g of fat tissue).

Further reading – links

P.K. Mandal, Dioxins: a review of its environmental effects and its aryl hydrocarbon receptor biology, J. Comp. Physiol. B 175 (2005) 221-230 [ http://www.springerlink.com/content/h20t540j74tm6765/fulltext.pdf?page=1 ]

DioxinFacts.org: http://www.dioxinfacts.org/index.html

US Environmental Protection Agency (EPA): http://www.epa.gov/

An informative home page about dioxin: http://www.ejnet.org/dioxin/

Expert view

Dr Yannis Zabetakis, a senior lecturer in the University of Athens’ chemistry department, argues that the trend of melting glaciers will hasten the melting of yet more sea ice, accelerating the effects of climate change.

IF YOU cast your mind back to the early days of chemistry class, you may vaguely remember a white-robed professor telling you that impure water has a higher boiling point and a lower freezing point than pure water. If you remember why, you deserve a star.

The reason is that impurities, such as salt in seawater, bind to water molecules. This makes it harder for those water molecules to escape in the form of steam, or to bind to other water molecules to form a solid in the case of freezing.

We call this Raoult’s law, and it has many applications in our everyday lives. Our cars and our solar panels can run in the winter because of the anti-freezing liquids. Ice is not formed on the streets of our neighbourhood or the runways of our airports because we spray salt on the surfaces. Even ice cream made using an old-fashioned hand-crank machine uses the principle. We need ice and rock salt to make the mixture cold enough to freeze. The rock salt lowers the freezing point of the ice, allowing the temperature of the ice/rock salt mixture to go below the normal freezing point of water. The ice mixture can then freeze in the inner container of the icecream machine.

Now to apply this knowledge to global warming. Last August saw the second-largest summer shrinkage in Arctic ice since satellite observations began 30 years ago, according to the US National Snow and Ice Data Centre. Recent measurements apparently showed an ice cap of 5.26 million square kilometres, compared to 5.32 million square kilometres observed in September 2005.

Added to this, commercial activities around the North Pole will likely increase ice melting. The Northwest Passage, a sea route through the Arctic Ocean that is typically impassable for much of the year, could become the new Panama Canal by as early as next year, Joseph Spears of Horseshoe Bay Marine Group told a Canada Maritime Conference last September.

As glaciers melt, the pure water they are made of will mix with sea water, giving the resulting solution a lower freezing point. A smaller proportion of the solution will, therefore, freeze and smaller glaciers will regenerate when local temperatures drop. This vicious cycle will lead to an inevitable shrinkage of the glaciers on the pole.

ATHENS NEWS , 05/12/2008, page: A04

Το αναγκαίο και επείγον σήμερα είναι να μάθουμε από τα λάθη μας

Του Γιάννη Ζαμπετάκη izabet@chem. uoa.gr

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 9 Δεκεμβρίου 2008

Το 2008 ζήσαμε δύο πολύ σημαντικές κρίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, τη διατροφική κρίση (με επίκεντρο την Άπω Ανατολή και την Αφρική) και τη χρηματοπιστωτική κρίση (ορμώμενη από τις ΗΠΑ να επηρεάζει όλες τις οικονομίες του πλανήτη). Τα κοινά χαρακτηριστικά αυτών των κρίσεων είναι χρήσιμο να επισημανθούν για να μπορέσουμε να μάθουμε από τα λάθη μας. Κάθε κρίση είναι μια ευκαιρία και ένας κίνδυνος, όπως μας διδάσκει το κινέζικο ιδεόγραμμα για τη λέξη «κρίση». Επειδή όμως μια ευκαιρία για τον ισχυρό ίσως να είναι ένας κίνδυνος για τον ανίσχυρο της υπόθεσης, ας δούμε λίγο πιο… επιστημονικά και άρα πιο ψυχρά τα κοινά χαρακτηριστικά των δύο προαναφερθεισών κρίσεων.

Η εφαρμογή αυτών των τρόπων και πρακτικών οδήγησε πρόσφατα στην τεχνητή άνοδο της τιμής των δημητριακών, των τροφίμων και των τραπεζικών επιτοκίων. Παράλληλα, αυτό που έγινε (για παράδειγμα στη Μεγάλη Βρετανία από το 2000 έως το 2007) με την αλματώδη αύξηση των τιμών των κατοικιών είχε αλυσιδωτές αντιδράσεις. Η γη ακρίβαινε (τεχνητά) κάθε χρόνο 10-15%, ο πολίτης έπρεπε να δανειστεί περισσότερα (μέχρι και πέντε φορές του μισθού του μπορεί να δανεισθεί σήμερα ο μέσος Βρετανός) και αυτός ο φαύλος κύκλος έγινε μια θηλιά στον λαιμό τόσο του καταναλωτή όσο και των πιστωτικών ιδρυμάτων. Ο πολίτης δανειζόταν περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗΣ

των κινδύνων και πρόβλεψης της κρίσης υπάρχουν, αλλά πρέπει να υπάρχει και η ανάλογη πολιτική βούληση για να τα χρησιμοποιήσει

χρήματα από μια τράπεζα πρόθυμη να δανείσει και όλα αυτά γίνονταν επί εξωπραγματικών τιμών. Η τράπεζα δανειζόταν όμως για να δανείσει και όταν έφτασε η στιγμή που ο δανειζόμενος αδυνατούσε να πληρώσει τον πιστωτή του, η χάρτινη πυραμίδα έπεσε- με πάταγο όμως οξύ! Η απληστία, ένα από τα 7 θανάσιμα αμαρτήματα, σε όλο της το τραγικό μεγαλείο.

Και όμως, λύσεις υπάρχουν! Στην επιστήμη των τροφίμων, για να μελετήσουμε την επικινδυνότητα και άρα την ασφάλεια των τροφίμων, έχουμε ένα χρήσιμο εργαλείο που λέγεται «ανάλυση κινδύνων». Έτσι, ξέρουμε ότι ένα τρόφιμο με αρσενικό είναι τοξικό ή ένα αυγό με salmonella προκαλεί σαλμονέλωση. Αντίστοιχα, στην οικονομική επιστήμη, αν είχε γίνει επαρκής «ανάλυση κινδύνων», θα ήταν αδύνατον να μην είχαν προβλεφθεί τα παρατράγουδα της εκθετικής αύξησης των τιμών των δημητριακών ή των σπιτιών. Με άλλα λόγια, είναι δύσκολο να αποδεχθούμε ότι δεν γνώριζαν τον κίνδυνο η τράπεζα Ηalifax στην Αγγλία ή όλες οι τράπεζες της Ισλανδίας. Απλά τον υποτίμησαν με τραγικές συνέπειες για όλο τον κόσμο. Τι διδάγματα μπορούμε να αποκομίσουμε; Ένας μικρός κίνδυνος αν δεν αναλυθεί και αξιολογηθεί έγκαιρα, μπορεί να γίνει χιονοστιβάδα και κρίση. Αν δεν ξέρουμε δε να διαχειριστούμε κρίσεις, τότε ο κίνδυνος είναι άμεσος για όλους μας: οι εργαζόμενοι να χάσουν τη δουλειά τους, η οικονομική δραστηριότητα να συρρικνωθεί και οι πολίτες να γυρίσουμε την πλάτη μας στην πολιτική και στους πολιτικούς. Αυτό δεν γίνεται σήμερα;

Το αναγκαίο και επείγον σήμερα είναι να μάθουμε από τα λάθη μας και να αρχίσουμε ως συντεταγμένη πολιτεία να αξιολογούμε τους κινδύνους πριν από την επόμενη… κρίση. Εργαλεία διαβάθμισης των κινδύνων και πρόβλεψης της κρίσης υπάρχουν, αλλά πρέπει να υπάρχει και η ανάλογη πολιτική βούληση για να τα χρησιμοποιήσει. Μέχρι να υπάρξει αυτή η βούληση, οι τράπεζες θα είναι πάνω από τους πολιτικούς ακόμα και αν λέγονται Lehman Βrothers και Βarack Οbama (αντίστοιχα).

Τρόφιμα και Ποτά Δεκεμβρίου 2008

Athens News 28.11.2008

VENUS is too hot (450^oC), Mars is too cold (-53^oC) and Earth is just right (13^oC). Earth has a surface temperature comfortably between the boiling point and freezing point of water, and thus favours humans whose body temperature is 36.6^oC.

The temperature of our planet cannot be explained by simply suggesting that Earth orbits at the correct distance from the sun to absorb just the right amount of solar radiation. Our moderate temperatures are also the result of having the right kind of atmosphere. Parts of our atmosphere act as an insulating blanket of just the right thickness, trapping sufficient solar energy to keep the global average temperature within a range in which life can develop.

Four gases – mainly water vapour (H^₂O), carbon dioxide (CO^₂), methane (CH^₄) and nitrous oxide (N^₂O) – act as effective global insulators, or, as we call them, greenhouse gases. They are all molecules composed of more than two atoms, bound loosely enough together to be able to vibrate with the absorption of heat. The major components of the atmosphere, nitrogen (N^₂) and oxygen (O^₂), are two-atom molecules that are too tightly bound together to vibrate. They do not, therefore, contribute to the greenhouse effect.

While water vapour is the biggest contributing gas to the greenhouse effect (95 percent), its levels can be neither controlled nor altered drastically by human activity.

At the same time, however, relative levels of CO^₂, CH^₄ and N^₂O have altered significantly over the last few decades. If we do not act to control these emissions, the effects will worsen exponentially.

Though CO^₂ is given primary attention, CH^₄ and N^₂O are more

efficient at retaining heat. Measured in terms of so-called global warming potential and CO^₂ equivalency, emissions of 1 million metric tonnes of methane and nitrous oxide are, respectively, equivalent to emissions of 25 million and 298 million metric tonnes of carbon dioxide.

According to the US government’s Earth System Research

Laboratory in Colorado, atmospheric CO^₂ rose last year by 0.6 percent, or 19 billion tonnes, whereas after nearly a decade of little or no change, levels of methane increased by 0.5 percent, or 27 million tonnes.

* Lecturer in food chemistry at the University of Athens www.zabetakis.net